Polycarpus Collectio canonum

Die Sammlung „Policarpus“
des Kardinals Gregor von S. Grisogono

Angelegt und gestaltet von Carl Erdmann (†)

Zum Druck vorbereitet von Uwe Horst,
unter Mitarbeit von Michael Klein

Herausgegeben von Horst Fuhrmann

***
Dem Andenken anCarl Erdmann1898 – 1945
****

Kurzinformation

Die Titelei bedarf der Erklärung.

Carl Erdmann (1898–1945) hat rund vor einem Dreivierteljahrhundert diese Edition begonnen und recht weit geführt. Wie er zu der Aufgabe gekommen ist, läßt sich nur vermuten. Erdmann hatte mehrere Jahre auf der iberischen Halbinsel zugebracht, sowohl privat als Hauslehrer als auch im Rahmen der Erfassung von Papsturkunden für das Regestenwerk der Pius-Stiftung. Hier mag er auf die kanonistische Sammlung Policarp aufmerksam geworden sein, die der Kardinal Gregor vom Titel S. Grisogono (†1113) zu Beginn des 12. Jahrhunderts verfaßt und dem ersten Metropoliten von Compostella Diego Gelmirez (1101–1139/40) gewidmet hat.

Soweit sich ermitteln läßt, hat Erdmann seine Editionsarbeit allerdings erst aufgenommen, als er Assistent am Preußischen, später Deutschen Historischen Institut in Rom geworden war (1926–1932). Der damalige kommissarische Leiter des Instituts Paul Fridolin Kehr schreibt in seinem Jahresbericht in den „Quellen und Forschungen aus italienischen Archiven und Bibliotheken“ 1930/31, daß Erdmann „die Edition des sogenannten Policarpus ... übernommen habe“. Ein Grund für den Zugriff gerade auf diese Sammlung dürfte darin gelegen haben, daß, wie Kehr auch schreibt, „die diese Sammlung enthaltenden Handschriften ... zum größeren Teil in Rom und Florenz“ liegen. In der Tat befinden sich sieben der damals bekannten elf Handschriften an den genannten beiden Orten. Im Jahrgang 1933/34 der „Quellen und Forschungen“ wird Erdmanns Weggang von Rom gemeldet, zugleich die Unterbrechung der Arbeit bedauert, „doch hofft er, später dazu zurückkehren zu können“.

Erdmann ging nach Berlin und wurde in den dreißiger Jahren einer der tragenden und wirkungsvollsten Mitarbeiter der Monumenta Germaniae Historica. In Berlin publizierte Erdmann sein grundlegendes Werk „Die Entstehung des Kreuzzugsgedankens“ (1935) und legte seine „Studien zur Briefliteratur Deutschlands im elften Jahrhundert“ (1938) vor, indem er zugleich eine Edition von „Briefsammlungen der Zeit Heinrichs IV.“ vorbereitete, die nach dem Kriege erschien (1950). Er scheint, nachdem er Rom verlassen hatte, nicht mehr an der Policarp-Ausgabe gearbeitet zu haben. Der Krieg brachte neue Verpflichtungen. Ende September 1943 wurde er zur Wehrmacht eingezogen und einer Dolmetscherkompanie, italienische Abteilung, zugewiesen. Im Juli 1944 schickte ihn ein Marschbefehl nach Tirana, von wo er als Dolmetscher in einem Gefangenenlager in der Nähe von Zagreb (Agram) eingesetzt wurde. Dort erkrankte er wahrscheinlich an Fleckfieber und starb am 5. März 1945. Sein Grab findet sich auf einem Soldatenfriedhof bei Zagreb.

Erdmanns Policarp-Material wurde dem Archiv der Monumenta Germaniae Historica zugeschlagen und hatte dessen Schicksal durchzustehen. Ende des Krieges war es an verschiedene Orte ausgelagert worden, und gelangte schließlich nach verschiedenen Zwischenstationen in das Archiv der Akademie der Wissenschaften der DDR in Berlin (Ost). Bei der Durchsicht des dort eingelagerten alten Arbeitsmaterials der Monumenta Germaniae Historica hauptsächlich mit dem Ziel, die von Kehr als „im wesentlichen fertig“ bezeichnete Edition der Falschen Kapitularien des Benedictus Levita von Emil Seckel zu finden, stieß ich auf die locker zusammengefügten Policarp-Mappen Erdmanns. Seckels Benedictus-Levita-Ausgabe erwies sich als Enttäuschung (E. Perels urteilte: „Nichts ist fertig und für den Druck abgeschlossen“), hingegen wurde bei der Durchsicht der Erdmann-Papiere bald deutlich, daß dessen Editionsvorbereitungen schon recht fortgeschritten waren. Die Akademieleitung gab erstaunlicherweise die Einwilligung, daß dieser Teil von Erdmanns Policarp-Nachlaß Ende der 60er Jahre nach Tübingen überstellt wurde, wo er in Ruhe gesichtet werden konnte.

In den Wirren der Aus- und Umlagerungen des Monumenta-Arbeitsmaterials waren Ende des Krieges und in der ersten Nachkriegszeit Teile verloren gegangen, vor allem fehlte das vierte der insgesamt acht Bücher Policarps. Dieses Buch mit 267 von 1540 Kapiteln wurde nach den von Erdmann für die Edition bevorzugten Handschriften erstellt.

Es sind dies aus einer italienisch-deutschen Handschriftengruppe die Codices:: M = Madrid, Biblioteca Nacional 7127 (wahrscheinlich aus Italien); K = Köln, Erzdiözesan- und Dombibliothek 126 (wahrscheinlich aus Deutschland),

und aus einer französisch-spanischen Familie die Handschriften:: C = Carpentras, Bibliothèque Inguimbertine 169; R = Biblioteca Apost. Vaticana, Cod. Reginensis lat. 987.

Mitkollationiert, aber nur in Ausnahmefällen herangezogen sind die übrigen Handschriften. Von der italienisch-deutschen Gruppe:: N = Florenz, Bibl. Naz., Conventi soppr. B. 559 (aus Camaldoli); F = Florenz, Bibl. Riccardiana, 258; L = Florenz, Bibl. Laurenziana, Strozzi 27,

aus der französisch-spanischen Handschriftengruppe:: Rg = Bibl. Apost. Vaticana, Cod. Reginensis lat. 1026; V = Bibl. Apost. Vaticana, lat. 1354; P = Paris, Bibl. Nat. lat. 3881

Von diesen Handschriften hängen C und V eng zusammen, C ist älter als V; C ist deshalb bevorzugt. In den hinteren Büchern ist es häufig L, das aus der Reihe springt.

Zu diesen von Erdmann verwendeten Handschriften kommt ein Codex aus der Universitätsbibliothek von Salamanca hinzu, auf den F. Marcos Rodríguez (in: Analecta Sacra Tarraconsia 32, 1959, S. 44 ff.) aufmerksam gemacht hat:: S = Salamanca, Biblioteca Univ., 2348.

Auch diese Handschrift ist berücksichtigt.

Die älteste Handschrift scheint die Madrider (M) zu sein, die bereits zu Beginn des 12. Jahrhunderts geschrieben sein dürfte, d.h. sie liegt in der Nähe der Entstehungszeit des Werkes.

Die mühsame Arbeit der Textsicherung und der Übertragung in ein maschinenschriftliches Exemplar hatte zu Beginn der 70er Jahre in der Hauptsache Uwe Horst übernommen, unterstützt von Michael Klein (vgl. hierzu die Kurznotizen in: Deutsches Archiv 27, 1971, S. IV; ebda. 28, 1972, S. V). Zugleich wurde versucht, die Quellen oder Parallelen der Policarp-Kapitel zu ermitteln, was zu zwei Dritteln gelang. In Tübingen bestand damals eine „Kanonistische Forschungsstelle“, die sich vornehmlich vorgratianischer Kirchenrechtssammlungen annahm. Schwerpunkt war die Frage des Einflusses der pseudoisidorischen Fälschungen, so daß Horsts Forschungen sich gut eingliedern ließen. Seine Arbeit war um 1975 abgeschlossen, und er wurde mit der Dissertation „Die Kanonessammlung Polycarpus des Gregor von S. Grisogono. Quellen und Tendenzen“ in Tübingen promoviert (erschienen bei den Monumenta Germaniae Historica, Hilfsmittel 5, 1980). Die Ausarbeitung der Druckvorlage hatte noch eine gewisse Zeit in Anspruch genommen, zumal Horst an das Oberstufenkolleg der Universität Bielefeld wechselte und Michael Klein in den Badischen Archivdienst eintrat. Das „Quellenverzeichnis“, das Horst an das Ende seiner Arbeit gestellt hat (S. 199 ff.), ist auch dieser Internet-Version beigegeben.

Das gesamte Policarp-Material wurde nach Abschluß der Bearbeitung durch Horst und Klein von Tübingen nach München zu den Monumenta transferiert. Daß hier fortan ein benutzbarer Policarp-Text vorhanden war, hatte sich bald herumgesprochen, und so nahmen vornehmlich Kollegen, die Policarp als Quelle für Gratians Dekret im Auge haben, was auch E. Friedberg bei seiner Gratianausgabe getan hatte (wenn auch mit Zugriff auf irreführende Handschriften), Einblick in den Erdmannschen Editionstext, Linda Fowler-Magerl (Regensburg), Peter Landau (München), Titus Lenherr (Zürich), Soeur Marie-Cécile Minin (Rouen), José Miguel Viejo Ximenéz (Las Palmas de Gran Canaria), Anders Winroth (New Haven), z. B.

Wie stark das Bedürfnis besteht, einen brauchbaren Text des Policarp zur Hand zu haben, mag man auch daran ablesen, daß parallel zu unseren Bemühungen eine wie es scheint private elektronische Edition des 1. Buches im Internet steht (http://es.geocities.com/corpusiuriscanonici/index.html).

Sie beruht nach Auskunft der Web-Seite auf einer kirchenrechtlichen Dissertation, die von D. José Ramón Arrieta Ochoa de Chinchetru im Jahre 1983 an der vom Opus Dei unterhaltenen Universidad de Navarra eingereicht worden sei. Als Grundtext wird merkwürdigerweise der phantasievolle und nicht fehlerfreie Codex Vat. Lat. 1354 (V) vorgestellt (vgl.: A Catalogue of Canon and Roman Law Manuscripts in the Vatican Library, hg. von St. Kuttner und R. Elze, Bd. I, Studi e testi 322, 1986, S. 118 f.). Diese Handschrift enthält als Zusatz u. a. Papstschreiben Urbans II. und Paschalis II. (vgl. H. Fuhrmann, Zwei Papstbriefe aus der Überlieferung der Rechtssammlung „Polycarpus“, in: Aus Reichsgeschichte und Nordischer Geschichte. Festschrift K. Jordan, hg. von H. Fuhrmann, H. E. Mayer, K. Wriedt, 1972, S. 131 ff.); der dargebotene Text des 1. Buches entspricht einem guten Zehntel des Gesamtwerks.

Es sei noch einmal der provisorische Charakter unseres Internet-Auftritts betont. Die Erklärung der Titelei wird durch eine ausführlichere Einleitung ersetzt werden, die Handschriften und die Überlieferungszusammenhänge sollen präzise beschrieben, neue Quellenidentifizierungen (z. B. von G. Fransen, J. Gilchrist, G. Motta) eingearbeitet werden.

Polycarpus (Gregory, cardinal presbyter of San Crisogono)

Collectio Canonum

Incipit liber primus . a b

I. De principatu Petri . c d

1. Anacletus cap. XXXIII.

Inter beatos apostolos quedam fuit discretio, et licet omnes apostoli essent, Petro tamen a

Domino concessum est et ipsi inter se id ipsum voluerunt, ut reliquis omnibus preesset

apostolis et cephas, id est caput et principium teneret apostolatus. Qui eandem formam suis e

successoribus et reliquis episcopis tenendam tradiderunt.

a) om. CV.

b) om., legitur Gregorii cardinalis presbiteri ad Didacum sancti Jacobi ecclesie

episcopum K.

c) Titelüberschrift om. K; Zahl om. V.

d) folgt primus titulus M; folgt De primatu R. ecclesie C.

e) ap(osto)l(u)s CRV.

Polycarp 1.1.2

2. Ambrosius in libro X.a

In tractatu super Lucam. b

Si Petrus lapsus est, quia dixit: 'Etsi alii scandalizati fuerint, ego non scandalizabor', ne quis c d

alius iure de se presumat. Denique et David quia dixerat: 'Ego dixi in mea habundantia : non e e

movebor in eternum', eam sibi iactantiam obfuisse profitetur dicens: 'Avertisti faciem tuam a

me et factus sum conturbatus.' Unde te evocem, Petre, ut doceas me, quid flens cogitaveris?

Unde inquam te evocem? De celo, ubi iam in choro insertus es angelorum, an etiam de f g

tumulo? Quia non putas iniuriam et ibi esse, unde et Dominus resurrexit. Doce nos, quid tibi h

profuerint lacrime tue. Sed docuisti ilico. Nam qui lapsus es antequam fleres, postquam flevisti

electus es, ut alios regeres qui te ipsum ante non rexeras. Habebat ergo lacrimas Petrus, pio

quas fundebat affectu.

a) korr. M; korr. in IX V; folgt super Lucam über der Zeile nachgetragen CR.

b) om. CV.

c) aliis C.

d) numquam M.

e) habundantia mea V.

f) ante correctionem: tibi M; tibi K.

g) om. MKCRS

h) esset R.

Polycarp 1.1.3

3. Ambrosius in sermone.

Si Petrus volens percussit aurem, docuit quod aurem in specie habere non deberent, quam in a

ministerio non haberent. Sed bonus Dominus et ipse refundit auditum, secundum prophetica

dicta demonstrans et ipsos, si convertantur, posse sanari, qui in passione Christi vulnerati sunt,

eo quod omne peccatum fidei misterio abluatur. Tollit ergo Petrus aurem. Quare Petrus? Quia

ipse est, qui claves accepit regni c.lorum. Ille enim condemnat, qui et absolvit, quoniam

ligandi idem et solvendi adeptus est potestatem. Tollit autem aurem male audientis, tollit b

autem gladio spirituali aurem interiorem male intelligentis. Caveamus ne cui tollatur auricula.

Legitur passio Domini; si ad divinitatem eius referimus infirmitatem corpore. passionis,

exciditur auricula et exciditur a Petro, qui non passus est Christum prophetam estimari, sed

Dei filium docuit fideli confessione signari . c

a) quam K.

b) erst hinter solvendi K; om. V.

c) signare MK.

Polycarp 1.1.4

4. Ambrosius episcopus in sermone resurectionis . a b c

Resurrectionis tempore presto sunt mulieres, et cum viri fugarentur, sole tamen ab angelo ne

timeant admonentur. Petrum evocant studio priores, sed posteriores fiducia. Denique ille sine

metu advenit et constanter qui posterior venerat, primus ingreditur, quasi qui claves regni, ut

aliis aperiret, acceperat.

a) Idem CV.

b) om. CRV.

c) de resurrectione CV.

Polycarp 1.1.5

5. Iohannes papa tertius omnibus episcopis . a a b

Petrus princeps apostolorum adiutores sibi ascivit Linum et Cletum, non tamen potestatem

pontificii aut ligandi vel solvendi normam eis tradidit, sed successori suo Clementi, qui sedem

apostolicam post eum et pontificalem potestatem tradente sibi beato Petro tenere promeruit. c

Linus vero et Cletus ministrabant exteriora, princeps autem apostolorum Petrus verbo et

orationi insistebat, que non incongru. ad traditionem sancti spiritus per manus impositionem

pertinent.

a) tertius papa M.

b) Inskription om. K.

c) tradente(m) (Kürzungsstrich vielleicht späterer Zusatz) M.

Polycarp 1.2.1

II. De primatu Roman. ecclesie.

1. Anacletus servus servorum Dei omnibus episcopis et reliquis Christi sacerdotibus salutem.

Sacrosancta Romana et apostolica ecclesia non ab apostolis, sed ab ipso domino salvatore

nostro primatum obtinuit, sicut ipse beato Petro apostolo dixit: 'Tu es Petrus' et reliqua . a

a) cetera K.

Polycarp 1.2.2

2. Idem cap. XXXIIII.

Si que caus. difficiliores inter vos orte fuerint, ad huius sancte sedis apices eas quasi ad caput a

referte, ut apostolico terminentur iudicio, quia sic Dominum velle ab eoque ita constitutum b

esse antedictis testimoniis declaratur. Hec vero apostolica sedes cardo et caput, ut fatum est, c d

a Domino et non ab alio est constituta, et sicut cardine hostium regitur, sic huius sancte sedis e e

auctoritate omnes ecclesie Domino disponente reguntur.

a) diffitiliores M.

b) eo C.

c) autem C.

d) factum CV; c übergeschrieben M.

e) ostium cardine K.

Polycarp 1.2.3

3. Alexander episcopus omnibus orthodoxis per diversas provincias Christo domino

famulantibus. Cap. IIII.a

Relatum est ad huius sancte et apostolice sedis apicem, cui summarum dispositiones causarum

et omnium negotia ecclesiarum ab ipso Domino tradita sunt, quasi ad caput ipso dicente: 'Tu

es Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam meam,' quod quidam emuli Christi

eiusque sancte ecclesie insidiatores sacerdotes Dei ad iudices publicos accusare presumant, b c

cum magis apostolus Christianorum causas ad ecclesias deferri et ibidem terminare precipiat. d

Taliter prevaricantes prevaricaverunt in Deum suum et non ob.diunt preceptis eius . e e

a) III. K.

b) folgt vel sedis, wovon vel durchgestrichen ist C.

c) durchgestrichen C.

d) cucausas K.

e) om. CV.

Polycarp 1.2.4

4. Pius Cap. II.

Christus hanc sacram apostolicam sedem omnium ecclesiarum caput esse precepit, ipso

dicente principi apostolorum Petro: 'Tu es Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam

meam, et porte inferi non prevalebunt adversus eam' et cetera. a

a) das Folgende om. K.

Polycarp 1.2.5

5. Dionisyus episcopus Severo episcopo salutem. Cap. II.a

Olim et ab initio tantam percepimus a beato Petro apostolorum principe fiduciam, ut habeamus

auctoritatem universali ecclesie auxiliante Domino subvenire et, quicquid nocivum est, b

auctoritate apostolica corrigere et emendare. Ad hoc enim divin. dispensationis provisio

gradus et diversos constituit ordines esse distinctos, ut dum reverentiam minores potioribus

exiberent et potiores minoribus dilectionem impenderent, una concordie fieret ex diversitate c

contextio et recte offitiorum gereretur amministratio singulorum.

a) secunda R.

b) nocuum K.

c) concordia CV.

Polycarp 1.2.6

6. Venerabilibus fratribus universis orientalibus episcopis Iulius . Iulius papa cap. VI. a b c c d d

Romana ecclesia omnibus maior et prelata est ecclesiis, que non solummodo canonum et

sanctorum patrum decretis, sed domini nostri salvatoris voce singularem obtinuit e e

principatum, 'Tu es, inquiens, Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam meam' etf

reliqua . Porro dudum a sanctis apostolis successoribusque eorum in prefatis antiquis decretum f

fuerat statutis, que hactenus sancta et universalis apostolica tenet ecclesia, non oportere preter

sententiam Romani pontificis concilia celebrari nec episcopum damnari, quoniam sanctam g h

Romanam ecclesiam primatum omnium ecclesiarum esse voluerunt, et sicut beatus Petrus

apostolus primus fuit omnium apostolorum, ita et hec ecclesia suo nomine consecrata Domino

instituente primatus sit et caput ceterarum et ad eam quasi ad matrem atque apicem omnes i

maiores ecclesie caus. et iudicia episcoporum recurrant eiusque iuxta terminum sumant

sententiam nec extra Romanum quicquam ex his decerni debere pontificem.

a) davor Iulius papa M.

b) om. hier MV.

c) om. hier MK.

d) om. CV.

e) salvatoris nostri CRV.

f) om. K.

g) conscientiam C; durch Rasur korr. in conscientiam R.

h) episcopos K.

i) primatum RV.

Polycarp 1.2.7

7. Anacletus cap. XXX. a a

Beato apostolo Petro data est societas beatissimi Pauli vasis electionis, qui non diverso, sicut b b

heretici garriunt, sed uno tempore uno eodemque die gloriosa morte cum Petro in urbe Roma

sub cesare Nerone agonizans coronatus est et pariter supradictam Romanam ecclesiam Christo

domino consecrarunt eamque omnibus urbibus in universo mundo sua presentia atque c

venerando triumpho pretulerunt. Est ergo prima beati Petri apostoli sedes Romana ecclesia,

non habens maculam neque rugam nec aliquid huiusmodi. d

a) folgt idem dicit M; om. K.

b) Petro apostolo MV.

c) om. CV.

d) neque CV.

Polycarp 1.2.7a

<7a. Dilectissimis fratribus universis episcopis orientalibus Gelasius. a

Cum constet semper ad sedis apostolice huiusmodi personas aut discussas vel esse purgatasb

aut sic ab aliis, quibus competebat, episcopis absolutas, ut tamen absolutio earum ex sedis

apostolice consensione penderet, ubi utrumque defuit, nec discussionem legitimam nec

purgationem firmam ac per hoc receptionem fuisse constat indebitam.> c d

a) Das ganze Kap. om. MK.

b) pregravatas C.

c) pregravationem C.

d) hac CV.

Polycarp 1.2.8

8. Gelasius omnibus orthodoxis . a

Post propheticas et evangelicas atque apostolicas scripturas, quibus ecclesia catholica per

gratiam Dei fundata est, etiam illud intimandum putavimus quod, quamvis universe per

horbem catholic. ecclesie unus thalamus Christi sit , sancta tamen Romana catholica et b c

apostolica ecclesia nullis synodicis constitutis ceteris ecclesiis prelata est, sed evangelica voce

domini et salvatoris nostri primatum obtinuit, 'Tu es Petrus , inquiens , et super hanc petram d d

hedificabo ecclesiam meam et reliqua .' e e

a) dabei Rubrik A. epistola prima M.

b) unuus M.

c) sint C.

d) inquiens Petrus K.

e) om. K.

Polycarp 1.2.9

9. Leo primus sancte synodo que apud Ephesum convenit. a

Religiosa clementissimi principis fides, sciens ad suam gloriam maxime pertinere, si intra b

ecclesiam catholicam ullius erroris germen exsurgeret, hanc reverentiam divinis detulit

institutis, ut ad sancte dispositionis effectum auctoritatem apostolice sedis adhiberet, tamquam

ab ipso beatissimo Petro cuperet declarari, quid in eius confessione laudatum sit, quando

dicente Domino: 'Quem dicunt homines esse filium hominis?' Varias quidem diversorum

opiniones discipuli commemorarunt. Sed cum ab eis, quid ipsi crederent, quereretur, princeps

apostolorum plenitudinem fidei brevi sermone complexus , 'Tu es Christus, inquit, filius Dei c

vivi.' Hoc est: tu es, inquam, verus in deitate, verus in carne et salva gemina proprietate nature

utrumque unus. Propter quod ei respondetur a Domino: 'Beatus es, Sÿmon Bariona, quia d d

caro et sanguis non revelavit tibi, sed pater meus, qui est in c.lis. Et ego dico tibi, quia tu es

Petrus et super hanc petram hedificabo ecclesiam meam et porte inferi non prevalebunt e

adversus eam' . Nimis autem a compage huius h.dificationis alienus est, qui et beati Petri e

confessionem non capit et Christi evangelio contradicit.

a) ferner Rubrik Item de eodem CR; hier Titel 3 V.

b) clementissime M.

c) coplexus M.

d) respondetur ei KV.

e)-e) om. K.

Polycarp 1.2.10

10. Damasus servus servorum Dei atque per gratiam eius episcopus sancte catholic. atque

apostolice ecclesie urbis Rom. Stephano archiepiscopo . Cap. VIII. a a b b

Scitis, fratres karissimi, firmamentum a Deo fixum et immobile atque titulum lucidissimum

suorum sacerdotum, id est omnium episcoporum apostolicam sedem esse constitutam et

verticem ecclesiarum. Tu es enim, sicut divinum pronuntiat veraciter verbum, Petrus et super

firmamentum tuum ecclesie columpn., qui episcopi intelliguntur, confirmate sunt, et tibi claves

regni c.lorum commisi atque ligare et solvere potestatem, que in celis sunt et que in terris, c d d d

promulgavi.

a) om. V.

b) om. K.

c) ante correctionem: commissi CR; commisse V.

d) ligandi et solvendi K.

Polycarp 1.3.1

III. De puritate fidei Romane ecclesie. a

1. Lucius episcopis omnibus . b

A recta ergo fide et apostolico tramite propter ullam perturbationem nolite recedere, scientes

quia iuxta salvatoris sententiam 'beati sunt, qui persecutionem patiuntur propter iusticiam.' Hec

est apostolorum viva traditio, hec vera caritas, que predicanda est et precipue diligenda ac

fovenda atque fiducialiter ab omnibus tenenda. Hec sancta et apostolica mater omnium c

ecclesiarum Christi ecclesia, que per Dei omnipotentis gratiam a tramite apostolice traditionis

numquam errasse probatur nec h.reticis novitatibus depravanda succubuit, sed ut in exordio

normam fidei Christiane percepit ab auctoribus suis apostolorum Christi principibus, illibatad

finetenus manet secundum ipsius domini salvatoris divinam pollicitationem, qui suorum

discipulorum principi in suis fatus est evangeliis: 'Petre, inquiens, ecce sathanas expetivit , ut e

cribraret sicut triticum. Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando

confirma fratres tuos.' Consideret itaque vestra excellens prudentia, quam bonum sit persistere f

in dispensatione vobis credita et in fide recta atque h.reticis et emulis Christi repugnare et

numquam a veritatis tramite deviare, quoniam dominus et salvator noster omnium, cuius fides

est, qui pro nobis mori non dubitavit et proprio nos suo redemit sanguine, qui fidem beati Petri

non defecturam promisit et confirmare eum fratres suos ammonuit. Quod apostolicos

pontifices mee exiguitatis predecessores confidenter fecisse semper cunctis est cognitum.

Quorum et pusillanimitas mea licet impar et minima, pro suscepto tamen divina dignatione g h

ministerio pediss.qua cupit existere. <Ve enim erit nobis, qui huius ministerii bonus i

susceptum habemus, si veritatem salvatoris nostri Iesu Christi, quem apostoli predicaverunt, j

predicare neglexerimus. Ve erit nobis, si silentio veritatem oppresserimus, qui erogare

numulariis iubemur, id est christianos populos imbuere et docere, et cetera.> k k i

a) Zahl om. KV.

b) folgt nachgetragen Cap. VII M.

c) cap. VIII am Rand nachgetragen M; Absatz mit Idem cap. VIII R.

d) ante correctionem: illabata M.

e) folgt vos CRV.

f) q(uonia)m C.

g) am Rand vel pusillitas M; pusillaninimitas C; folgt lic K.

h) parva K.

i)-i) om. MK.

j) que V.

k) eher ide(m) C.

Polycarp 1.3.2

2. Sixtus secundus papa Grato coepiscopo - Cap. I. a bb

Memor sum me sub illius nomine ecclesie presidere, cuius a domino Iesu Christo est c c

glorificata confessio et cuius fides nullam umquam fovet, sed omnes quidem hereses destruit.

Intelligo autem mihi aliter non licere, quam ut omnes conatus meos ei caus., in qua universalis

ecclesie salus infestatur, impendam.

a) om. CRV.

b) om. K.

c) ante correctionem: summe MCRV; summe K.

Polycarp 1.3.3

3. Marcus papa. Cap. I. a a

De capitulorum namque numero Niceni concilii, quibus vos interfuisse litteris vestre

fraternitatis significastis, a nostris, qui una vobiscum interfuerunt, diligentioribus requisivimus

collocutionibus, qui ita, ut vestre testate sunt littere, omnem nobis ordinem exposuerunt et

vestram epistolam per omnia veram esse testificati fuerunt, non ut nos aliquid sinistrum vestra

ex parte arbitraremur, sed nos et vos illosque absque ulla in posterum titubatione unum sentire

obtaremus et sancta Romana ecclesia, que semper immaculata mansit et Domino providente et

beato apostolo Petro opem ferente in futuro manebit, sine ulla hereticorum insultatione firma b b

et immobilis omni tempore persistit.

a) om. K.

b) Petro apostolo KV.

Polycarp 1.3.4

4. Iohannes Constantinopolitanus episcopus Hormisde pape . a

Prima salus est recte fidei regulas custodire et a patrum traditione nullatenus deviare, quia non

potest domini nostri Iesu Christi pretermitti sententia dicentis: 'Tu es Petrus et super hanc b

petram h.dificabo ecclesiam meam.' Hec que dicta sunt, rerum probantur effectibus, quia in

sede apostolica inviolabilis semper catholica custoditur religio.

a) dazu Rubrik Alias Eusebius papa Cap. XVIIII. M.

b) sententiam M.

Polycarp 1.3.5

5. Augustinus Eleusio et Gramatino.

Habebat Cartago episcopum, qui posset non curare conspirantem multitudinem inimicorum, a

cum se videret et Roman. ecclesie, in qua semper apostolice cathedr. viguit principatus, et

ceteris terris, unde evangelium ad ipsam Africam venit, per comminatorias litteras esse

convictum, ubi paratus esset causam suam dicere.

a) Cantago M.

Polycarp 1.3.6

6. Ieronimus.

Hec est fides, papa beatissime, quam in catholica ecclesia didicimus quamque semper

tenuimus, in qua si minus perite aut parum caute forte aliquid positum est, emendari cupimus a

te, qui Petri et fidem et sedem tenes. Si autem hec nostra confessio apostolatus tui iudicio

comprobatur, quicumque me culpare voluerit, se imperitum vel malivolum vel etiam non

catholico nomine hereticum comprobabit.

Polycarp 1.3.7

7. Eusebius papa . a

In sede apostolica extra maculam semper est servata religio.

a) Rubrik Cap. XVIIII. R.

Polycarp 1.4.1

IV. De electione et ordinatione Romani pontificis. a

1. Simachus papa generali residens synodo dixit . b c c d

Propter frequentes ambitus quorundam et ecclesie nuditatem vel populi collisionem, que

molesta et iniqua incompetenter episcopatum desiderantium generavit aviditas, ut extinguatur e

presumptio, tam pernitiosa futuris temporibus, constituit sancta synodus, ut si quis presbiter

aut diaconus aut clericus papa incolomi et eo inconsulto aut subscriptionem pro Romano f

pontificatu commodare aut pitatia promittere aut sacramentum prebere temptaverit aut aliquod

certe suffragium polliceri vel de hac causa privatis conventiculis factis deliberare aliquid atque

decernere presumserit, loci sui dignitate vel communione privetur.

a) Titel am Rand M; Zahl om. K.

b) folgt in CR; ganze Rubrik om. V.

c) sinodo residens CR.

d) Inskription om. V.

e) folgt et CRV.

f) pap. K.

Polycarp 1.4.2

2. Idem . Cap. III. a b b

Si, quod absit, transitus pap. inopinatus evenerit, ut de sui electione successoris non possit

ante decernere, si quidem in unum totius inclinaverit ecclesiastici ordinis electio, consecretur

electus episcopus. Si vero, ut fieri solet, studia ceperint esse diversa eorum, de quibus

certamen emerserit, convincat sententia plurimorum, sic tamen ut sacerdotis careat, qui captus

promissione, non recto iudicio de electione decreverit.

a) om. CV.

b) om. KCV.

Polycarp 1.4.3

3. Idem . Cap. IIII. a b b

Propter occultas fraudes et coniurationum secretas insidias, quas sententia huius districtionis c

consequitur, si quis ad ecclesiasticam pertulerit noticiam consilia eorum, qui contra hanc

synodum de pontificali egerint ambitu, et rationabili probatione convicerit participes actionis d

huiusmodi , non solum purgatus ab omni culpa sit, sed etiam remuneratione, que non indigna e

sit, sublevetur. Universa synodus surgens acclamavit placere omnia.

a) Nicholaus K; om. V.

b) om. KCV.

c) qua M.

d) ante correctionem: synodo M; synodo K.

e) huiuscemodi C.

Polycarp 1.4.4

4. Nicholai pape concilio episcoporum XIII. De eadem re . a b b b

Si quis apostolice sedi sine concordi et canonica electione cardinalium eiusdem ac deinde

sequentium clericorum religiosorum intronizatur, non papa vel apostolicus, sed apostaticus c c

habeatur . Et ut moriente Romano pontifice vel cuiuscumque civitatis nullus presumat c

facultates eorum invadere, sed successoribus eorum integre reserventur.

a) Nicolai korr. in Nicolaus C.

b) am Rand M; om. KCV.

c) habeatur sed apostaticus CV.

Polycarp 1.4.5

5. Eiusdem de eadem re.

Si quis peccunia vel gratia humana aut populari seu militari tumultu sine concordi et canonica

electione cardinalium et sequentium religiosorum clericorum fuerit apostolice sedi

intronizatus, non apostolicus, sed apostaticus habeatur, liceatque cardinalibus cum aliis Deum

timentibus clericis et laicis invasorem et anathematizare et humano auxilio et studio a sede a

apostolica pellere, et quem dignum iudicaverint, reponere. Quod si hoc intra urbem

nequiverint, auctoritate apostolica extra urbem congregati in loco, qui eis placuerit, electionem

faciant, concessa electo auctoritate regendi et disponendi res et utilitatem sancte Roman.

ecclesie iuxta qualitatem temporis, quasi iam intronizatus sit . b c

a) etiam RV.

b) folgt sit C.

c) folgt optineat C.

Polycarp 1.4.6

6. <Ex sinodus Stephani II. in actione III.> a b

Oportebat ut hec sacrosancta domina nostra Romana ecclesia, iuxta quod a beato Petro et c

eius successoribus institutum est, rite ordinaretur, ut in apostolatus culmen unus de

cardinalibus presbiteris aut diaconibus consecraretur . d

a) so R.

b) diese Inskription vor dem nächsten Kapitel M; hier statt dessen Idem CV; Inskription hier

nur R; kein Absatz MK.

c) Portebat, O; nachträglich übergeschrieben M.

d) consacraretur M.

Polycarp 1.4.7

7. <Ex synodus Stephani secundi in actione III.> a b

Stephanus tertius natione Siculus congregatis episcopis totius Tuscie atque Campanie, c

considentibus pariter XII episcopis Francorum et Romanis presbiteris, in presentia totius clerid

et populi concilium fecit in basilica Constantiniana, in quo dampnavit Constantinum e

neophitum invasorem sedis apostolice et inscriptiones eius et gesta decretorum. Et allatis

sacratissimis canonibus eisque liquido perscrutatis prolata est sententia ab eodem concilio sub f

anathematis interdictu , ut nullus umquam laicorum neque ex alio ordine presumat, nisi per g

distinctos gradus ascendens diaconus aut presbiter factus fuerit cardinalis, ad sacrum

pontificatus honorem promoveri.

a) Die Inskription om. hier KR; statt dessen hier schon Titel 5 R; nur Ex sinodo Stephani

pape CV.

b) so M.

c) natus CRV.

d) ante correctionem: clerus M.

e) qua C; korr. in qua R.

f) eiusque M; ante correctionem: eiusque R.

g) interdictum MK.

Polycarp 1.5.1

V. Quod ad papam pertinet regimen omnium ecclesiarum . a b

1. Leo episcopus universis episcopis per Siciliam constitutis in Domino salutem. <Cap. I. > c dd

Divinis preceptis et apostolicis monitis incitamur, ut pro omnium .lesiarum statu impigro

vigilemus effectu , ac si quid usquam reprehensione invenimus obnoxium, celeri sollicitudine e f

aut ab ignoranti. imperitia aut a presumptione usurpatione revocemus, quia beati apostoli g

Petri sedes vobis sacerdotalis mater dignitatis est et ecclesiastice magistra rationis. h i j

a) Zahl om. K.

b) Titelüberschrift in R zweimal: hier und vor I 4, 7.

c) folgt V. M; folgt quintus durchgestrichen C.

d) anscheinend nachgetragen M; om. KCV; schon bei I 4, 7, dann durchgestrichen R.

e) affectu C.

f) folgt ab K.

g) presumptionis CRV.

h) folgt que CRV.

i) folgt est CRV.

j) etiam CRV.

Polycarp 1.5.2

2. Gregorius papa Gaudentiano episcopo Nolano. In epistola XII. lib. V. a a

Quoniam Festus Capuane ecclesie episcopus in Romana civitate positus de hac luce migravit,

cure nobis fuit, que universis ecclesiis a nobis impenditur, ad fraternitatem tuam presentia

scripta dirigere, ut memorate ecclesie visitator accedas, sic tamen ut nichil de provectionibus

clericorum reditu ornatu ministeriisque, vel quicquid prefati loci esse poterit, a quoquam

presumi patiaris. Sed omnem vigilantiam atque cautelam circa clerum plebemque eiusdem

ecclesie exhibere te convenit, ut in vigiliis obsequioque ecclesiastico sedule ac devote debeant

Deo servire.

a)-a) om. K.

Polycarp 1.5.3

3. Siricius papa orthodoxis episcopis per diversas provincias constitutis salutem. Cap. I. a a

Cogitantibus nobis mecum divini iudicii, fratres karissimi, et post vitam hanc unumquemque,

prout gesserit, recepturum, quid veniat in querelam, tacere non licuit, sed nobis loqui

necessitas imperavit, dicente propheta: 'Exalta ut tuba vocem tuam', et cui omnium b

ecclesiarum cura est, si dissimulem, audiam Domino dicente : Reiecistis mandatum Dei, ut c d e e

traditiones vestras statuatis.

a) om. K.

b) quasi K.

c) scheint nachgetragen M.

d) folgt getilgt domino M.

e) korr. in Dominum dicentem M; Dominum dicentem C; domino dicentem V.

Polycarp 1.5.4

4. Leo episcopus urbis Rom. Anastasio episcopo Thessalonicensi. Cap. I. a a

Quanta fraternitati tue a beatissimi Petri apostoli auctoritate commissa sunt et qualia etiam b

nostro tibi favore sint credita, si vera ratione perspiceres et iusto examine ponderares, multum

possemus de iniunct. tibi sollicitudinis devocatione gaudere, quoniam sicut predecessores mei c

predecessoribus tuis, ita etiam ego dilectioni tue priorum secutus exemplum vices mei

moderaminis delegavi, ut curam, quam universis ecclesiis principaliter ex divina institutione

debemus, immitator nostre mansuetudinis effectus adiuvares.

a) om. K.

b) actoritate M.

c) korr. in devotione M; evocatione C; devotione R; devocionis V.

Polycarp 1.5.5

5. Zephirinus. Cap. X. a a

Tantam a domino huius sancte sedis et apostolice ecclesie fundatore beato Petro principe b b

apostolorum accepimus fiduciam, ut pro universali Christi sanguine redempta ecclesia impigro

vigilemus affectu et omnibus Domino famulantibus succurramus et cunctis pie viventibus

apostolica opem feramus auctoritate. c c c

a) om. K.

b) sedis sancte K; sancte om. CV.

c) opem feramus apostolica K.

Polycarp 1.5.6

6. Iulius. Cap. XV. a a

Michi, cui vice principis apostolorum universalis ecclesie cura commissa est, summopere

providendum est, ne talia deinceps fiant, quoniam ideo huic sancte sedi prefata privilegia sunt

concessa tam de congregandis conciliis et iudiciis ac restitutionibus episcoporum quam et de

summis ecclesiarum negotiis, ut ab ea omnes oppressi auxilium et iniuste dampnati

restitutionem sumant et talia ab impiis nec presumantur absque ultione nec exerceantur absque

sua dampnatione.

a) om. K.

Polycarp 1.5.7

7. Liberius papa. Cap. I. a a

Olim et ab initio tantam percepimus a beato Petro apostolorum principe fidutiam, ut habeamus

auctoritatem pro universali ecclesia ad rectam defendendam fidem, quatenus nulli liceat statum

ecclesie commovere ad lesionem recte credentium absque sui periculo honoris.

a) om. K.

Polycarp 1.6.1

VI. Nullum episcopum ordinandum vel dampnandum nisi per pontificem Romanum. a bc

1. Gregorius Iohanni subdiacono. <Epistola XXX. lib. III.> d d

Quanto apostolica sedes auctoritate cunctis prelata constat ecclesiis, tanto inter multiplices e f g h

curas et illa nos valde sollicitat, ubi ad consecrandum antistitem nostrum expectatur arbitrium. i j

Defuncto igitur Laurentio ecclesie Mediolanensis episcopo sua nobis relatione clerus innotuit

in electione se filii nostri Constantii diaconi sui unanimiter consensisse. Sed quoniam eadem k

non fuit subscripta relatio, ne quid, quod ad cautelam pertinet, omittamus, iccirco huius

precepti auctoritate suffultum Genuam te proficisci necesse est. Et quia illic multi l mm

Mediolanensium coacti barbarica feritate consistunt, eorum te voluntates oportet convocatis

eis in communi perscrutari et, si nulla eos diversitas ab electionis unitate disterminat, si n

quidem in predicto filio nostro Constantio omnium voluntates atque consensum perdurare o

cognoscis , tunc eum a propriis episcopis, sicut antiquitatis mos exigit, cum nostr. auctoritatis p

assensu solaciante Domino facias consecrari, quatenus huiusmodi servata consuetudine et q r

apostolica sedes proprium vigorem retineat et a se concessa aliis sua iura non minuat.

a) Zahl om. KR.

b) ord(ine) C.

c) om. C.

d)-d) nur M.

e) sede K.

f) actoritate M.

g) folgt et K.

h) ante correctionem: multiplicis M.

i) ante correctionem: curam M; cura K.

j) expectetur C.

k) om. CV.

l) auctoritatem M.

m) genu ante K; Ianuam te C.

n) ante correctionem: electione M; electione K.

o) om. CV.

p) cognoscitis CV.

q) consensu K.

r) huimodi R.

Polycarp 1.6.2

2. Gregorius Constantin. august.. In epistola XXXIIII. lib. V. a bc a

Omnipotens Deus, qui pietatis nostr. cor sue dextera maiestatis tenet, et nos ex vobis protegit d

et vobis pro temporalibus actibus eternæ premia remunerationis parat. Nam Saviniano diacono

responsali meo scribente cognovi, in causis beati Petri apostolorum principis contra quosdam

superbe humiles ficte blandos quanta se iusticia vestra serenitas impendat; et in redemptoris e

nostri largitate confido, quia bonum hoc in serenissimo domino et piissimis filiis, in celestis

quoque patri. retributione recipietis. Nec dubium est peccatorum vinculis solutos eterna vos f f

bona recipere, que in causis eius ecclesie ipsum vobis, cui potestas ligandi et solvendi data est,

debitorem fecistis. Unde adhuc peto, ut nullius prevalere contra veritatem ypocrisin

permittatis. Et infra: Salonitan. vero civitatis episcopus me ac responsale meo nesciente g h

ordinatus est; et facta res est, que sub nullis anterioribus principibus evenit. Quod ego audiens

ad eundem prevaricatorem, qui inordinate ordinatus est, protinus misi, ut omnino missarum

sollempnia celebrare nullo modo presumeret, nisi prius a serenissimis dominis cognoscerem, si

hoc fieri ipsi iussissent. Quod ei sub excommunicationis interpositione mandavi. Et contempto

me atque despecto, in audacia quorundam secularium hominum, quibus denudata sua ecclesia

premia multa prebere dicitur, nuncusque missas facere presumit atque ad me venire secundum i i

iussionem dominorum noluit. Ego autem preceptioni pietatis eius obediens eidem Maximo, qui

me nesciente ordinatus est, hoc, quod in ordinatione sua me vel responsalem meum

pretermittere presumpsit, ita ex corde laxavi, ac si me auctore fuerit ordinatus. Alia vero j

perversa illius, scilicet mala corporalia que cognovi, vel quia cum peccuniis, est electus vel

quod excommunicatus missas facere presumpsit, propter Deum inrequisita preterire non k

possum. Et infra: Et si ad me venire diu distulerit, exercere in eo districtionem canonicam

nullo modo cessabo.

a)-a) om. K; Constanti. CV.

b) XXXIII. CV; XXX. R.

c) liber C.

d) vestre CR.

e) fictos K.

f) vos eterna K.

g) Absatz CRV.

h) responsali K.

i) facere missas K.

j) actoritate korr. in actore M.

k) quia K.

Polycarp 1.6.3

3. Victor Roman. ac universalis ecclesie episcopus Theophilo episcopo et cunctis fratribus a b b b

Alexandri. Domino famulantibus salutem in Domino. Cap. IIII. c c

Ad apostolicam delatum est sedem ea vos iudicare, que preter nostram vobis definire non licet d

auctoritatem, id est episcoporum causes. Quod ita constitutum esse liquet a tempore e e

apostolorum et deinceps. Quamquam enim comprovincialibus episcopis accusati causam f

pontificis scrutari liceat, non tamen definire inconsulto Romano pontifice permissum est, cum

beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso dictum sit Domino : 'Qu.cumque ligaveris g g g

super terram, erunt ligata et in c.lis.' Et alibi institutis legitur apostolicis: 'Si quis putaverit se h i

a proprio metropolitano gravari, aput patriarcham vel primatem dioceseos aut p.nes

universalis apostolice ecclesie iudicetur sedem.' Nichil aliud est, frater, talis presumptio, nisi

apostolorum suorumque successorum terminos transgredi eorumque decreta violari. Culpantur

enim, ut scriptum est, frater , qui aliter circa episcopos iudicare presumunt, quam apostolice j

sedis pap. fieri placuerit.

a) davor Titel 7 CRV.

b) om. ac universalis K; ecclesie ac universalis C.

c) om. KCV.

d) vobis K.

e) eher ide(m) MKC.

f) am Rand In V cap. M.

g) sit Domino dictum C.

h) am Rand In VI. cap. M.

i) folgt nachgetragen in C.

j) folgt Theophile R; idest teophile V.

Polycarp 1.6.4

4. Gregorius . Iohanni episcopo Corinthiorum . a b b b

.quitatem atque sollicitudinem Secundini fratris et coepiscopi nostri, que olim nobis bene est

cognita, etiam series indicata monstravit. In qua re valde placuit letosque nos reddidit, quia in

causa Anastasii quondam episcopi, quam ei examinandam iniuncximus, vigilantiam suam

diligenter exercuit et cognita crimina, ut iusticia poscebat et oportuit, vindicavit. Sed in his c

omnibus gratias omnipotenti Deo referimus, qui desistentibus quibusdam accusatoribus

cognitioni eius veritatem, ne tantorum causa facinorum latere potuisset, ostendit. Quoniam

vero in eadem sententia, in qua suprascriptum Anastasium iust. dampnatum constat atque d

depositum, sic quasdam suprascriptus frater et coepiscopus noster ultus personas est, ut e

nostro arbitrio reservaret. Iccirco quid de eis tenendum servandumque sit, presenti .pistola

signare perspeximus. Paulum itaque diaconum latorem presentium, quamvis culpa sua

vehementer confundat atque redarguat, quod deceptus promissione ab accusatione quondam

episcopi sui destiterit et cupiditatis studio silere contra animam suam potius quam prodere

vera consensit, tamen quia plus pios esse nos convenit quam districtos, hanc ei culpam

ignoscimus atque eum in ordine locoque suo recipiendum esse censemus. Nam ei a tempore f f

prolat. sententi. aflictionem, quam pertulit, credimus ad vindictam huius posse culp. sufficere.

a) Gregorius zweimal C.

b) om. KV; Iohanni episcopo chorintho C; folgt in epistola L; libro V. R.

c) posscebat M.

d) supradictum M.

e) ante correctionem: personat .. M; persona V.

f) suo locoque K.

Polycarp 1.6.5

5. Eleutherius. Cap. II. a a

De accusationibus clericorum, super quibus consulti sumus, quia omnes eorum accusationes

difficile est ad sedem apostolicam deferre, finitiva episcoporum tantum huc iudicia deferantur

et huius sancte sedis auctoritate finiantur, sicut ab apostolis eorumque successoribus multorum

consensu episcoporum iam definitum est. Nec in eorum ecclesiis alii aut proponantur aut

ordinentur, antequam hic eorum iuste terminentur negotia.

a) scheint nachgetragen M; om. KCV.

Polycarp 1.6.6

6. Zepherinus. Cap. II. a a

Patriarche vero vel primates accusatum discutientes episcopum non ante sententiam proferant

finitivam, quam apostolica fulti auctoritate aut se ipse reum confiteatur aut per innocentes et

regulariter examinatos convincatur testes.

a) om. K.

Polycarp 1.6.7

7. Idem. Cap. V. a b

Nullum episcoporum sententia non a suo data iudice constringat, quia et leges seculi id ipsum

fieri precipiunt. Sibi enim iudices quilibet episcopus accusatus, si necesse fuerit, eligat, a c

quibus eius causa iuste iudicetur, nec prius audiatur aut excommunicetur vel iudicetur, quam

ipsi per se eligantur et regulariter vocatus ad suorum primo conventum episcoporum per eos

eius causa iuste audiatur et rationabiliter discernatur. Finis vero eius caus. ad sedem d

apostolicam deferatur, ut ibidem terminetur, nec antea finiatur, sicut ab apostolis vel

successoribus eorum olim statutum est, quam eius auctoritate fulciatur . e

a) om. KCV.

b) ante correctionem: IIII. M; om. KCV.

c) Hpi M; Xpi KV; auf Rasur R.

d) am Rand Cap. VI. M.

e) ante correctionem: finiatur M.

Polycarp 1.6.8

8. Iulius cap. XVIIII. a a

Decuerat vos iuxta prefatas regulas, ut si aliquid egissent contra suum ordinem , mandare b

nobis et expectare, quid ad vestra consulta rescriberemus; intantum ut si etiam quicquam grave

intollerandumque comitterent, nostram prestolarentur censuram et nichil prius aut aliud

decerneretis, quam quod nobis placere cognovissetis, ita ut a regulis prestitutis nulla aut

negligentia aut presumptione recederetis. Cesset huiusmodi pressa nostra auctoritate

presumptio, vitentur huiusmodi nocumenta, quia nequaquam talia patienter ferre possumus

machinamenta, quoniam convenit nos paternarum sanctionum diligentes esse custodes. Merito

namque causa nos respicit, si silentio faveamus errori, et insuper in sancta Nicena synodo

constitutum est, ut nemo anathema in nostra suscipiatur accusatione nec illi, qui nos in sua

nolunt recipere querela vel accusatione, cum nos super illos sciamus a Domino constitutos, c d

non illos super nos, et sicut maior non potest a minore iudicari, ita nec colligari, quia rarum est

omne quod magnum est. Portamus onera omnium qui gravantur, quinimmo hec portat in nobis

beatus Petrus apostolus, cuius vice fungimur legatione et cuius regula informamur, quatenus e

eius fulti auxilio ab omnibus nunc et in perpetuum tueamur adversis.

a) om. K.

b) oro K.

c) ante correctionem: noluit M.

d) eher eum R.

e) vice nos korr. in nos vice K.

Polycarp 1.6.9

9. Karissimo atque dilectissimo Paterno coepiscopo Felix primus episcopus in Domino

salutem. Cap. IIII.

Placuit quatenus primates accusatum discutientes episcopum non ante sententiam proferant

dampnationis, quam apostolica freti auctoritate aut reum se ipsum confiteatur aut per a

innocentes et canonic. examinatos regulariter testes convincatur. Aliter censemus irritam esse

et iniustam episcoporum dampnationem et iccirco a synodo retractandam, ita ut oppressis ab

omnibus in cunctis subveniatur causis.

a) ipse CRV.

Polycarp 1.6.10

10. Iulius, Cap. VIII.a

Si quis ab hodierna die et deinceps preter huius sancte sedis sententiam episcopum dampnare

aut propria sede pellere presumpserit, sciat se inrecuperabiliter esse dampnatum et proprio

carere perpetim honore; eosque qui absque huius sedis sententia sunt eiecti vel dampnati , b

huius sancte sedis auctoritate scitote pristinam recipere communionem et in propriis restitui

sedibus, quoniam et prius, a tempore scilicet apostolorum, hec sancte huic sedi concessa sunt

et postea in Nicena synodo propter pravorum hominum infestationes atque hereticorum

persecutiones et insidiantium molimina fratrum sunt concorditer ab omnibus roborata, ut magis

singuli prevideant, ne talia audeant perpetrare, et caveant, si non propter Deum et honorem

fraternum , tamen propter obprobrium hominum et ruborem suum atque canonicam ultionem, c

saltim hec timore et verecundia compressa silentio comprimantur, amputato scilicet totius

usurpationis excessu, quia nullus debet presumere que sibi non videntur esse concessa. Quam

in culpam nullo modo potuissetis incidere, si unde consecrationem honoris accipitis, inde d

legem totius observantie sumeretis et beati apostoli Petri sedes, que vobis sacerdotalis mater e e

est dignitatis, esset ecclesiastice magistra rationis . f f

a) scheint ante correctionem: VII. M.

b) dampdati M.

c) fratrum M.

d) om. M.

e) Petri apostoli CV.

f) magistrationis M K.

Polycarp 1.6.11

11. Damasus. Cap. XX.

Temere iudicat, si quis episcopum absque sedis apostolice auctoritate condempnat, cum ei, ut

paulo superius prelibatum est, hoc specialiter privilegium reservatum sit. Sed hoc iudicate

magis, inquit, ne ponatis, offendiculum fratri vel scandalum. Patenter enim his et aliis a

innumerabilibus decretorum testimoniis omnibus manifestum est non debere episcopum

dampnare , licet eius perscrutetur opinio, donec iudicium de eo nostr. apostolice auctoritatis, b c

hoc est principis apostolorum Petri, cognoscat, utpote quoniam solus et pre omnibus creditus

est atque accipere meruit a rege regum Christo Deo claves regni celorum ad aperiendum d

fidelibus et benivolis hominibus in eundem dominum nostrum et claudendum infidelibus et

malivolis atque suis sacerdotibus et sancte ecclesie suo pretioso sanguine redempte e

impugnatoribus sive nocentibus, quod utique et nos facere postulavit.

a) am Rand Cap. XXI MK.

b) dampnari K.

c) nachgetragen M; om. C.

d) om. K.

e) sacerdototibus M; ante correctionem: sacerdotalibus R.

Polycarp 1.6.12

12. Innocentius Aurelio et omnibus sanctis episcopis vel ceteris, qui in consilio Cartaginensi

affuerunt, dilectissimis fratribus in Domino salutem.

In requirendis de his rebus, quas omni cum sollicitudine decet a sacerdotibus, maxime a vero a

iustoque et catholico tractari concilio, antique traditionis exempla servantes et ecclesiastice

memores discipline nostr. religionis vigorem non minus nunc in consulendo quam ante

pronuntiaretis vera ratione firmitatis , qui ad nostrum referendum approbandum esse iudicium, b c

scientes quod apostolice sedi, cum omnes hoc loco preposito ipsum sequi desideremus d

apostolum, debeatur, a quo ipse episcopatus et tota auctoritas nominis huius emersit. Quem

sequentes tam mala iam dampnare novimus quam probare et laudare laudanda. Vel id revera e f

quod patrum instituta sacerdotali custodientes auxilii officio, non cessetis esse calcanda, g h

quod ille non humana sed divina decrevere sententia, ut quicquid quamvis de disiunctis i j

remotisque provintiis cogeretur, non, prius ducerent finiendum quod veniret, nisi ad huius k

sedis noticiam perveniret , ut tota huius auctoritate iuxta que fuerit pronuntiatio firmaretur, k

indeque sumerent cetere ecclesie , velut de natali suo font. aqu. cuncte procederent et per l m

diversas totius mundi regiones puri capitis incorrupt. manerent , quid precipere, quos n o

abluere , quos velut in ceno inemundibile sordidatos mundis digna corporibus unde vitaret. p q

a) debet K.

b) firmatis R.

c) approbatis CRV.

d) prepositi CRV.

e) vel CR.

f) vera MK.

g) om. CRV.

h) c.ssetis C; censetis V.

i) que R; que CV

j) illi CRV.

k)-k) om. M.

l) folgt que CRV.

m) korr., vorher anscheinend velud M.

n) folgt de fonte CRV.

o) manarent C; manerent korr. in manarent RV.

p) folgt deberent RV.

q) inemundabili CRV.

Polycarp 1.7.1

VII. Quod irritum est quicquid in apostolica sede absque apostolico decernitur. a

1. Symachus papa in synodo. Cap. II. b c

Si cuiuslibet provinci. sacerdotes intra suos terminos concilio habito, quicquid sine

metropolitani sui antistitis auctoritate testati fuerint, irritum esse debere patres sancti

sancxerunt, quanto magis quod in apostolica sede non existente presule, qui prerogativum

beati meritis apostoli Petri per universum orbem primatum obtinens sacerdotii statutis

synodalibus consuevit tribuere firmitatem, a laicis licet consentientibus aliquantis episcopis, qui

tamen pontifici, a quo consecrari probantur, preiudicium inferre non potuerunt, presumptum d

fuisse cognoscitur, viribus carere non dubium est nec posse inter ecclesiastica ullo modo

statuta censeri.

a) Titel 7 om. hier CV (s. I 6, 3); Zahl om. K.

b) Capitula C; om. KR.

c) om. KR.

d) consecrati C.

Polycarp 1.8.1

VIII. De appellanda sede apostolica. a

1. Sixtus secundus Grato coepiscopo . b

In hac sancta sede dudum a multis episcopis constitutum erat et modo ad vestrum et

ceterorum fratrum auxilium denuo roboratum est, ut omnes episcopi, qui in quibusdam

gravioribus pulsantur vel criminantur causis, quotiens necesse fuerit, libere apostolicam

appellent sedem atque ad eam quasi ad matrem confugiant, ut ab ea, sicut fuit semper, pi.

fulciantur defendantur et liberentur. Cuius dispositioni omnes maiores ecclesiasticas causas et

episcoporum iudicia antiqua apostolorum eorumque successorum atque canonum auctoritas

reservavit, quoniam culpantur episcopi, qui aliter erga fratres egerint, quam eiusdem sedis

pap. fieri placuerit. Unde placuit ut accusatus vel iudicatus a comprovincialibus in aliqua causa

episcopus licenter appellet et adeat apostolice sedis pontificem, qui aut per se aut per vicarios

suos eius retractari negotium procuret, et dum iterato iudicio pontifex causam suam agit,

nullus alius in loco eius ponatur aut ordinetur episcopus, quoniam quamquam

comprovincialibus episcopis accusati causam pontificis scrutari liceat, non tamen diffiniri

inconsulto Romano pontifice permissum est, cum beato Petro apostolo non ab alio quam ab

ipso dictum sit Domino: 'Qu.cumque ligaveris super terram, erunt ligata et in c.lis.' Cap. III. c c

Et si quis putaverit se a proprio metropolitano gravari, aput primatem dioceseos aut penes

universalis apostolice ecclesie papam iudicetur.

a) Zahl om. K.

b) dazu Cap. II. M; Cap. III, die Zahl wieder getilgt V.

c) am Rand MK; Absatz CRV.

Polycarp 1.8.2

2. Fabianus episcopus urbis Rome omnibus episcopis salutem. Cap. XV.a

Si in rebus secularibus suum cuiusque ius et proprius ordo servandus est, quanto magisb

ecclesiasticis dispositionibus nulla debet induci confusio. Quod hac observatione servabitur, si c

nichil potestati sed totum equitati tribuitur.

a) V. X. CV.

b) über der Zeile in M; folgt in K.

c) om. V; nachgetragen R.

Polycarp 1.8.3

3. Cap. XXVII. a b

Si quis iudicem adversum sibi senserit, vocem appellationis exibeat. Appellantem autem non

debet afflictio ulla aut detentionis iniuriare custodia, sed liceat appellatori vitiatam causam c c

appellationis remedio sublevare. Liceat etiam in causis criminalibus appellare nec vox

appellandi denegetur ei, quem in supplicio sententia destinarit . Capitulo XXVIIII. Pulsatus d e

ante suum iudicem causas dicat et non ante suum iudicem pulsatus, si voluerit , taceat, et ut f

pulsatis, quotiens appellaverint, induti. dentur . <Nec quemquam sententia non a suo iudice g h

dicta constringat .> h

a) Capitula C; kein Absatz K.

b) XXVIII. CV.

c) ante correctionem: vitiatura cause M.

d) korr. in destinaverit C.

e) Absatz CRV.

f) folgt getilgt tace (?) M.

g) Rest der Seite (etwa 3/4 S.) leer gelassen M.

h)-h) nur CRV.

Polycarp 1.8.4

4. Domino beatissimo et honorabili sancto patri Felici sancte sedis apostolice urbis Rom. pap.

Athanasius et universi .gyptiorum Thebaidorum et Libiorum episcopi in sancta Alexandrina a

synodo gratia Dei congregati.

Ideo pater beatissime, quia semper antecessores nostri et nos a vestra apostolica sancta sede b

auxilium hausimus et nostri vos curam habere cognovimus, prefatam apostolicam et summam

expetivimus iuxta canonum decreta sedem, ut inde auxilium capiamus, unde predecessores

nostri ordinationes et dogmata atque sublevationes c.perunt. Ad eam quoque quasi adc

matrem recurrimus, ut eius uberibus nutriamur, quoniam non potest mater oblivisci infantem

suum. Sic et vos nolite oblivisci nos vobis commissos, quoniam non levibus nos inimici nostri

implicuerunt et cottidie facere moliuntur afflictionibus et apprehendere ac ferris nos

constringere minantur, nisi eorum consentiamus erroribus, quod vobis inconsultis nequaquam

agere presumimus, canonibus quippe iubentibus absque Romano nos de maioribus causis d

nichil debere decernere pontifice. Ideoque ad propositum currentes et bravium properantes

vestre apostolice sedis imploramus auxilium, quia ut credimus non despexit Deus preces cum

lacrimis sibi oblatas servorum suorum, sed ob id vos vestrosque predecessores, apostolicos

videlicet presules, in summitatis arce constituit omniumque ecclesiarum eis curam habere

precepit, ut nobis succurratis nosque tenentes, cui omne episcoporum iudicium est commissum

liberare non negligatis. Nam scimus in Nicena magna synodo CCC X et VIII tume cemf tof

episcoporum ab omnibus concorditer esse roboratum non debere absque Romani pontificis

sententia concilia celebrari nec episcopos dampnari. f

a) Libidiorum R.

b) ante correctionem: sepe M; sepe K; seper V.

c) om. K.

d) vos K.

e) trecentorum KC; trecentum korr. in trecentorum R; trecentum V.

f) conscientia C; gestrichen, darüber vel conscientia R.

Polycarp 1.8.5

5. Simachus.

Nefas est apostolice sedi supplicum preces oblatas despicere, sed ut condecet et privilegium

nostr. sedis est, nos et illi canonicaliter convocemur et ante vos de nostris obiectionibus a

canonice cum omni probitate concertemus, sicut predecessores nostri penes vestros

antecessores et sicut canonica in predicta sancta sinodo docent instituta et sicut paleati verbis b

per ventilabrum canonice examinationis, plenam purgationem in communi consistentes

auditorio de maturis et nutrientibus catholice ecclesie dogmatibus, que confirmant cor

hominis, per confirmationem paternarum consequamur institutionum. Antiquis enim regulis

censitum est, ut quicquid quamvis in remotis aut in longinquo positis provintiis super

episcoporum querelis aut accusationibus ageretur, non prius retractandum aut accipiendum

esset , quam ad noticiam alme sedis vestre fuisset deductum, ut huius auctoritate iuxta que c d

fuisset pronuntiatio infirmaretur aut firmaretur , indeque sumerent normam, unde ecclesie e e

sumsere predicationis exordium, ne passim ab insidiatoribus columne averterentur ecclesie. f

Certum est enim, quod eidem sedi vestre in honore beatissimi Petri patrum decreta

pecculiarem decrevere reverentiam olim pro rebus inquirendis atque determinandis, quas g

sollicite decet iusteque ab ipso presulum vertic. examinare apostolico, cuius sollicitudo

semper fuit et est tam mala dampnare quam probare laudanda.

a) vestre KR.

b) docet K.

c) esse C.

d) fuisse KRV.

e) am Rand nachgetragen C.

f) ante correctionem: sumere C.

g) d(e)i KV.

Polycarp 1.8.6

6. Simachus.

Legite, insanissimi, aliquando in illis preter apostolici apicis sanctionem aliquid constitutum et a a

non de maioribus negotiis ad collationem siquidem occurrit prefate sedis arbitrio fuisse b

servatum. Sic enim habes. Si quis episcoporum iudicio comprovinciali depositus fuerit,

Romanum adeat papam, si placet, et ipse, si videtur, reparet iudicia in opitulatione dampnati.

a) eher nullis C.

b) occurrerit C; korr. in occurr(er)int R.

Polycarp 1.8.7

7. Gregorius servus servorum Dei omnibus episcopis per diversas provintias constitutis. a

Divinis preceptis et apostolicis saluberrimis incitamur monitis, ut pro omnium statu impigro

vigilemus affectu, et quia cunctarum divina dispensatione ecclesiarum curam gerimus, omnibus

nostra poscentibus suffragia apostolica auctoritate subvenire optamus, quoniam divine virtutis

et infirmitatis humane sanctio est , ut omnium ecclesiarum negotia ad nostr. reparationis b c c

tendant effectum . Quapropter has ad vos litteras destinavimus, in quibus decreto nostro d e

vestram rogantes caritatem mandamus, ut nichil prius de eo, qui ad sinum sancte Romane

confugit ecclesie eiusque implorat auxilium, decernatur, quam ab eiusdem ecclesie preceptum

fuerit auctoritate, que vices suas ita aliis impertivit ecclesiis, ut in partem sint vocate f

sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. Si autem, quod non arbitramur, a quoquam g

secus presumptum fuerit, ab offitio cleri submotus apostolice auctoritatis reus ab omnibus

iudicetur, ne lupi, qui sub speti. ovium subintrarunt, bestiali sevicia quosque audeant h i

dilacerare et quod sibi fieri nolunt inferre aliis presumant. j

a) dabei Rubrik Vacat K.

b) ante correctionem: infirmatis C.

c) sanctione KV.

d) tendat K.

e) ante correctionem: affectum C; affectum V.

f) om. K.

g) om. K.

h) ouuum R.

i) quousque K.

j) om. K.

Polycarp 1.8.8

8. Melciades. Cap. II. a a

Nullum iudicium iudicetis suspitionis arbitrio, sed primum probate et postea caritativam

proferte sententiam, et quod non vultis vobis fieri, alteri non faciatis. Mementote semper b

sermonis Domini qui ait: 'Nolite iudicare, ut non iudicemini.' Nolite condempnare, ut non

condempnemini . Episcopos nolite iudicare, nolite condempnare absque sedis huius c

auctoritate. Quod si feceritis, irrita erunt vestra iudicia et vos condempnabimini. Hoc enim

privilegium huic sancte sedi a temporibus apostolorum statutum est conservare, quod illesum

manet usque in hodiernum diem. Episcopos ergo, quos sibi Dominus elegit oculos et d

columpnas ecclesie esse voluit, quibus etiam ligandi et solvendi potestatem dedit, suo iudicio e

reservavit. Cap. III. Atque hoc privilegium beato clavigero Petro sua vice solummodo f f

commisit , quod eius iuste prerogativum successit sedi futuris h.reditandum atque tenendum g

temporibus, quoniam et inter beatissimos apostolos fuit quedam discretio potestatis, et licet

cunctorum par electio foret , beato tamen Petro concessum est, ut aliis premineret et eorum, h

qu. ad querelam venirent, causas et interrogationes prudenter disponeret. Quod Dei

ordinatione taliter ordinatum esse credimus, ne omnes posteri eorum cuncta sibi vendicarent , i

sed semper maiores cause, sicut sunt episcoporum et potiorum cure negotiorum, ad unam

beati Petri principis apostolorum confluerent , ut inde suscipiant finem iudiciorum, unde j

acceperunt inicium, institutionum, ne quando a suo discrepent capite. Cap. IIII. Si vero se k k k l l

viderit quisquam vestrum pregravari, hanc sedem appellet, huc recurrat, ut semper instituta

fuit consuetudo. A quibusdam audivimus fratribus, quibus infesti eratis nimis, quod iurgia et m

discordia sint inter vos; propterea ista scripsimus vobis, mandantes ut ita teneatis, sicut ab

apostolica sede tenenda mandantur . m

a) om. R.

b) scheint ante correctionem: proferre M.

c) ante correctionem: condempnabimini M.

d) ante correctionem: odiernum M.

e) solven mit Lücke K.

f) om. KV.

g) reservarit K.

h) fuerit K.

i) vendicaret M.

j) folgt sedem CV; dasselbe über der Zeile R.

k) discrepent a suo CV.

l) om. K; steht erst beim nächsten Satz am Rand CRV.

m)-m) om. M; am Rand Cap. IIII. Vacat. CRV.

Polycarp 1.9.1

IX. De potestat. pap. sine synodo deponere episcopos restituere incardinare transmutare. a

1. Felix tercius episcopus sancte ecclesie catholic. urbis Rom. Acatio. b

Multarum transgressionum reperiris obnoxius et in venerabilis concilii Niceni contumelia sepe

versatus alienarum tibi provinciarum iura temerari. vendicasti, h.reticos et pervasores atque

ab hereticis ordinatos, et quos ipse dampnaveras atque ab apostolica sede petisti dampnari,

non modo comunioni tute recipiendos putasti, verum etiam ecclesiis aliis, quod nec de

catholicis fieri poterat, presidere fecisti atque etiam honoribus, quod non merebantur, auxisti . c

Et quasi hec minora tibi viderentur, in ipsam doctrinam apostolice veritatis ausus tuos et

superbiam tetendisti, ut Petrus, quem dampnatum a sancte memori. decessore meo ipse

retuleras, sicut testantur adnexa, beati evangelist. sedem te iubente rursus invaderet et fugatis d

orthodoxis episcopis et clericis sui proculdubio similes ordinaret pulsoque eo, qui illic fuerat

regulariter constitutus, captivam teneret ecclesiam. Felicem quoque deffensorem fidelissimum

nobis necessitate faciente serius subsequutum indignum tuis oculis censuisti, eos quoque e f

tecum litteris communicare testatus, quos constat hereticos. Habeto ergo cum his, quos

libenter amplecteris, portionem et sententia presenti, quam per tue tibi direximus ecclesie

deffensorem, sacerdotali honore et communione catholica necnon etiam a fidelium numero g

segregatus sublatum tibi nomen et munus ministerii sacerdotalis agnosce, sancti spiritus iudicio

et apostolica per nos auctoritate dampnatus nec iam anathematis vinculis exuendus. h h i

a) Zahl om. KR; Titel om. hier (s. I 9,9) CV.

b) om. R.

c) hauxisti M.

d) ante correctionem: beat. M.

e) ante correctionem: necessitatem M; necessitatem K.

f) ante correctionem: servus V.

g) ante correctionem: sacerdotale M.

h) über der Zeile nachgetragen M.

i) auctorica auctoritate M.

Polycarp 1.9.2

2. Dilectissimis fratribus universis episcopis per Dardaniam constitutis Gelasius . a

Cuncta per mundum novit ecclesia, quoniam quorumlibet sentenciis ligata pontificum sedes

beati Petri apostoli ius habeat resolvi, utpote que de omni ecclesia fas habeat iudicandi neque

cuiquam de eius liceat iudicio iudicere . Siquidem ad illam de qualibet mundi parte canones c c

apellare voluerunt , ab illa autem nemo sit apellare permissus. Quapropter setis constet d

Achatium nullum habuisse pontificium sedis apostolice sentenciam sine ulla eius noticione e

solvendi. Qua certe synodo hoc ille presumpsit, quod nec si absque apostolica sede fas quidem

haberet efficere posset? Cuius sedis episcopus, cuius metropolitan. civitatis antistes? Nonne

parrochi. Aradensis ecclesie? Si illi certe licuit sine synodo sentenciam apostolice sedis f

abrumpere nulla eius consolatione quesita, itane vero non licuit prim. sedi Calcedonensi g h

synodi constituta sicut decuit exequenti huiusmodi prevaricatorem sua auctoritate detrudere? i

a) om. hier V.

b) om. KR; folgt Gelasius CV.

c) iudicare iudicio CV; durch Umstellungszeichen korr. in iudicare iudicio R.

d) voluerint CRV.

e) ante correctionem: Acatium M.

f) parrohechi. M.

g) consideratione CRV.

h) so MKV; korr. in Calcedonensis C; Calcedonensius (?) korr. in Calcedonensis R.

i) ante correctionem: sinodo C.

Polycarp 1.9.3

3. Silverius Amatori episcopo . a a

Guilisarius patricius noster mandavit me ad se venire pacifice pro quibusdam ecclesiasticis

dispositionibus in palacium pincis et ad primum et ad secundum velum retinuit omnem b c

clerum et populum, qui mecum veniebat, et nullum permisit introire nisi me solum et Vigilium d

diaconem nostrum. Me vero vi retento et ante predictam patriciam deducto miserunt in e e

exilium, in quo modo sustentor pane tribulationis et aqua angusti.. Ego tamen non dimisi nec

dimitto propterea offitium meum, sed cum episcopis, quos congregare potui, eos, qui talia

erga me egerunt, anathematizavi et una cum illis apostolica et synodali auctoritate statui

nullum umquam taliter decipiendum, sicut deceptus sum; et si aliquis deinceps ita deciperet

ullum umquam episcoporum, anathema maranatha fieret in conspectu Dei et sanctorum

angelorum . f

a) am Rand C; om. V.

b) principis V.

c) retinui C; tenuit RV.

d) permisi C.

e) korr. in predictum patricium M.

f) angelo K.

Polycarp 1.9.4

4. Idem. In dampnatione Vigilii. a

Habeto itaque cum his, qui tibi consentiunt, plene dampnationis sententiam sublatumque tibi

nomen et munus ministerii sacerdotalis agnosce, sancti spiritus iudicio et apostolica a nobis

auctoritate dampnatus . Sic enim decet sanctorum patrum fidem in ecclesia servari catholica, b

ut quod habuit ammittat, qui inproba temeritate quod non acceperit assumpsit.

a) davor nochmals Idem R.

b) dampnatum (Endung korr.) C.

Polycarp 1.9.5

5. Dilectissimis fratribus per Hispaniarum provincias constitutis secundus Syxtus episcopus in

Domino salutem. Cap. VII.

Fratres, quos timore terreno iniuste dampnastis, scitote a nobis iuste esse restitutos. Quibus ex

auctoritate sancti Petri apostolica auctoritate omnia, que eis ablata sunt, integerrime reddi a a

precipimus, si non vultis et vos et principes vestri a collegio nostro et membris ecclesie b c

separari . Iusto enim iudicio Dei datur plerumque peccatoribus potestas, qua sanctos ipsius b d

persequantur, ut qui spiritu Dei iuvantur et aguntur, fiant per laborum exercitia clariores.

a) om. KV.

b)-b) am Rand nachgetragen M.

c) vestro K.

d) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.9.6

6. Iulius sancte Roman. ecclesie episcopus Eusebio, Theognio, Theodoro, Berinto et ceteris a

orientalibus episcopis. Cap. XI.b

Decuerat vos adversus sanctam Romanam et apostolicam ecclesiam limate et non ironice

loqui, quoniam et ipse dominus noster Iesus Christus eam decenter alloquens ait: 'Tu es Petrus

et super ' et reliqua. Habet enim singulari privilegio potestatem sibi concessam aperire et c

claudere ianuas celestis regni quibus voluerit. Quare miror vos tam audaces esse et tam

impudenter egisse et terminos ac iura beati Petri apostolorum principis invasisse. Sui enim d

iuris erat, ut absque eius sancte sedis auctoritate nullus deberet aut concilia celebrare aut e e

episcopos ad synodum convocare vel eos dampnare aut propriis pellere sedibus aut alios in

eorum loco ordinare, que omnia vos temerare non timuistis . f

a) folgt et apostolice MKR.

b) XL R.

c) folgt hanc petram C; folgt hanc e. e. m. (ohne et rel.) V.

d) korr. in imprudenter M; inprudenter KRV.

e) sedis sancte CV.

f) folgt Decuerat namque vos iuxta decreta sanctorum patrum mandare vobis et expectare,

quud ad vestra consulta rescriberemus, in tantum ut, si etiam quicquam grave intolerandumque

committerent, nostram prestolamini censuram et nihil prius aut aliud decerneretis, quam quod

nobisplacere cognovissetis, ita ut a regulis prestitutis nulla aut neglegentia aut presumptione

recederetis. K.

Polycarp 1.9.7

7. Gelasius episcopis per Dardaniam constitutis.

Nec illa preterimus, quod apostolice sedi frequenter dictum est more maiorum etiam sine ulla a

synodo precedente exsolvendi quos synodus iniqua dampna verat, et dampnandi nulla b

existente synodo quos oportuit, habuerit facultatem. sancte memori. quippe Athanasium c

synodus orientalis addixerat , quem tamen exceptum sedes apostolica, quia dampnationi d

Grecorum non consensit, absolvit. sancte memori. nichilominus Iohannem

Constantinopolitanum synodus etiam catholicorum presulum certe dampnaverat, quem simili

modo sedes apostolica etiam sola, quia non consensit, absolvit. Itemque sanctum Flavianum

pontificem Grecorum congregatione dampnatum pari tenore sola sedes apostolica, quoniam

non consensit, absolvit. Potiusque, qui illuc receptus fuerat, Dioscorum sancte sedis presulem

sua auctoritate dampnavit et impiam synodum non consentiendo sola submovit, et pro veritate

ut synodus Calcedonensis fieret, sola decrevit. In qua ut sola ius habuit absolvendi eos , quos e f

synodica decreta perculerant , sic etiam sine synodo in hac eadem causa plurimos etiam g h

metropolitanos dampnasse cognoscitur. h

a) illud (-ud korr.?) C.

b) über ex- übergeschrieben vel ab M.

c) korr. M.

d) abdixerat R; addiderat V.

e) folgt getilgt sua M.

f) om. K.

g) eher pertulerant M; pertulerat K; percisierat V.

h) om. CRV.

Polycarp 1.9.8

8. Gregorius Iohanni episcopo Larissco . In epistola VII. in lib. III. a a a b c

Frater noster Adrianus Theban. civitatis episcopus ad Romanam urbem veniens d e e

lacrimabiliter est conqu.stus de quibusdam capitulis se a fraternitate tua necnon Iohanne prim.

Iustinian. episcopo non legitime neque canonic. condempnatum. Sed de Iohanne prim. f

Iustinian. urbis antistite ac de nequissimo eius dampnandoque iudicio alias sumus iuvante g h

Domino tractaturi. Adrianum vero episcopum repperimus et tuo contra sacerdotales mores

odio laborasse et nullo iur. peccuniariis in causis eum fraternitatis tue condempnatum fuisse

sententia. Quia igitur et ab antefato Iohanne prim. Iustinian. episcopo contra ius canonesque i f

depositus honoris sui gradu carere non potuit, in sua eum reformari ecclesia atque in propri.

dignitatis ordine decrevimus revocari. Et cum oportuisset te ex eo dominici corporis

communione privari, quod post ammonitionem sancte memori. decessoris mei, per quam k l

eum ecclesiamque eius de tui iuris ditione potestatis exemit rursus meis aliquid tibi m n

iurisditionis servare presumpseris , tamen nos humanius decernentes communionisque tibi o

sacramentum interim conservantes decernimus, ut fraternitas tua ab eo ecclesiaque eius

omnem ante habit. sue potestatem iurisditionis abstineat, sed secundum scripta decessoris p q

nostri, si qua causa vel fidei vel criminis vel pecuniaria adversus prefatum Adrianum

consacerdotem nostrum potuerit evenire, vel per eos, qui nostri sunt vel fuerint in urbe regia r

responsales, si mediocris est, questio cognoscatur vel huc ad apostolicam sedem, si ardua est,

deducatur, quatenus nostr. audienti. sententia decidatur. Quod si contra hec que statuimus

quolibet tempore qualibet occasione vel surreptione venire temptaveris, sacra te communione

privatum nec ea te excepto ultimo vite tue tempore nisi cum concessa Romani pontificis s

decernimus iussione percipere. Hec enim consona sanctis patribus diffinitione sanctimus, ut qui

sacris nescit ob.dire canonibus, nec sacris amministrare vel communionem capere sit dignus

altaribus. Res autem sive sacras sive alias mobiles immobilesque eius ecclesie, quas actenus t t u

dicitur retinere, quarum noticiam nobis oblatam presentibus annectimus litteris, sine aliqua ei

fraternitas tua dilatione restituat. De quibus si qua inter vos questio vertitur, volumus ut apud

responsalem nostrum in urbe regia ventiletur.

a) rubriziert hinter libri III. CV; Larissco ebd. R.

b) om. CV.

c) libri M.

d) Romam, übergeschrieben Romanam M.

e) durch Umstellungszeichen ante correctionem: veniens urbem M.

f) nec CV.

g) antististite M.

h) om. CRV.

i) antef mit Lücke K.

j) cano mit Lücke K.

k) ante correctionem: decessores M.

l) scheint korr. in mee M.

m) tuis M.

n) in eius CV; in eis K.

o) ante correctionem: presumpserit MKC.

p) scheint ante correctionem: iurisditione M.

q) successoris (?) korr. in antecessoris C.

r) fuerunt C.

s) eam R.

t) mobilesque RV.

u) davor getilgt ein zweites eius M.

Polycarp 1.9.9

9. Idem Fortunato episcopo Neapolitano . In epistola XI. libri VI. a b b b c d c

Fraternitatem tuam a nobis petisse recolimus, ut Gratianum ecclesie Venefran. diaconem tue

concederemus ecclesie cardinandum. Et quoniam nec episcopum, cui obsecundare, nec

propriam habet ecclesiam, hoste scilicet prohibente, quo suum debeat ministerium exibere,

petitionem tuam non providimus differendam. Iccirco scriptis tibi presentibus eum necessario

duximus concedendum, habiturus licentiam diaconem illum nostra interveniente auctoritate e

ecclesie tue Deo propitio constituere cardinalem.

a) davor Titel 9 CV.

b) am Rand CV.

c)-c) nochmals am Rand M; om. CV.

d) folgt in M.

e) hebituro RV.

Polycarp 1.9.10

10. Gregorius in registro . Iohanni episcopo Squillaciuo . In epistola XXV. lib. II. a a a b b b c c

Pastoralis offitii cura nos ammonet destitutis ecclesiis proprios constituere sacerdotes, qui

gregem dominicum pastorali debeant sollicitudine gubernare. Propterea te Iohannem ab

hostibus captivat. Lisitan. civitatis episcopum in Squillacina ecclesia cardinalem necesse

duximus constituere sacerdotem, ut et susceptam semel animarum curam intuitu futur.

retributionis impleas, et licet a tua hoste imminente depulsus sis, aliam, que a pastore vacat, d

debeas ecclesiam gubernare; ita tamen ut, si civitatem illam hostibus liberam effici et Domino e

protegente ad priorem statum contigerit revocari, in eam, qua et prius ordinatus es, ecclesiam f

revertaris; sin autem predicta civitas continua captivitatis calamitate premitur, in hac, in qua a

nobis incardinatus es, debeas ecclesia permanere.

a) Idem CV.

b) am Rand CV.

c)-c) om. R.

d) -sus erst nachträglich übergeschrieben M.

e) korr. in debes R.

f) contingerit C.

Polycarp 1.9.11

11. Gregorius Agnello episcopo . In epistola XIII. in lib. III. a a b c b

Relatio cleri simul et populi Terracin. degentis nos valde letificat ob hoc, quod te tua

fraternitate bona testatur. Et quia defuncto pontifice suo Petro sibi cardinalem postulant

constitui sacerdotem, eorum desideria necessario complenda pervidimus . Tota igitur mentis d e

intentione ita lucrum animarum Deo nostro facere festinato, ut digna te merces ante f

conspectum eius in die retributionis inveniat. Quicquid vero de predicte rebus ecclesie vel eius

patrimonio seu cleri ordinatione promotioneve et omnibus generaliter ad eum pertinentibus

sollerter atque canonic. ordinare facereque provideris, liberam habebis quippe ut sacerdos g

proprius modis omnibus faccultatem. Illud quoque fraternitatem tuam scire necesse est,

quoniam sic te predict. Terracinensis ecclesie cardinalem esse constituimus sacerdotem , ut et h

Fundensis ecclesie pontifex esse non desinas nec curam gubernationemque eius pretereas, quia

ita fraternitatem tuam sepedicte Terracinensis ecclesie, sicut prefati sumus, preesse

precipimus, ut antedicte Fundensis ecclesie tibi iura potestatemve nullo modo subtrahamus.

a) am Rand CV.

b)-b) om. KCV.

c) libri M.

d) complendam MK.

e) previdimus C; providimus V.

f) Domino CRV.

g) ante correctionem: habere bis R.

h) sacerdototem M.

Polycarp 1.10.1

X. De episcoporum mutatione auctoritate Roman. ecclesie. a

1. Evaristus papa omnibus episcopis. Cap. IIII. b b

Sicut vir non debet adulterare uxorem suam, ita nec episcopus ecclesiam suam, id est ut illam

dimittat, ad quam sacratus est, absque inevitabili necessitate aut apostolica vel regulari

mutatione, et alteri se ambitus causa coniungere . Et sicut uxori non licet dimittere virum c

suum, ut alteri se vivente eo matrimonio societ ut eum adulteret, licet fornicatus sit vir eius, d d e

sed iuxta apostolum aut viro suo debet reconciliari aut manere innupta , ita ecclesie non licet f

dimittere episcopum suum aut ab eo se segregare , ut alterum vivente eo accipiat, sed aut g h i j

ipsum habeat aut innupta maneat , id est ne alterum episcopum suo vivente accipiat , ut f j

fornicationis aut adulterii crimen incurrat. Nam si adulterata fuerit, id est si se alteri episcopo

iuncxerit aut super se alterum episcopum adduxerit aut esse fecerit vel desideraverit, per k

acerrimam p.nitentiam aut suo reconcilietur episcopo aut innupta permaneat.

a) Zahl om. KCV.

b) om. R.

c) korr. in coniungat M; coniunguat C.

d) eo vivente CV.

e) korr. in aut M; ante correctionem: aut R; aut V.

f)-f) om. V.

g) om. MK.

h) segregari KC.

i) folgt getilgt vivente M.

j)-j) am Rand nachgetragen M.

k) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.10.2

2. Calixtus papa omnibus episcopis. Cap. XIIII.

Sicut alterius uxor nec adulterari ab aliquo vel iudicari aut disponi nisi a proprio viro eo

vivente permittitur, sic nec uxor episcopi, que eius ecclesia vel eius parroechia indubitanter a

intelligitur, eo vivente absque eius consilio et voluntate alteri iudicare vel disponere aut eius

concubitu frui, id est eius ordinatione, conceditur. Unde ait apostolus: 'Alligata est uxor legi , b

quamdiu vir eius vivit, eo vero defuncto soluta est a lege viri.' Similiter et sponsa episcopi,

quia sponsa uxorque dicitur ecclesia, illo vivente ei est alligata, eo vero defuncto soluta est, cui

voluerit nubat, tantum in Domino, id est regulariter. Si enim eo vivente alteri nupserit, adultera

iudicabitur. Similiter et ille, si aliam sponte duxerit, adulter estimabitur et communione

privabitur. Cap. XV. Si autem persecutus in sua fuerit ecclesia, fugiendum ei est ad alteram c c

eique sociandum, dicente Domino: 'Si persecuti fuerint vos in unam civitatem , fugiendum d d e e

est in aliam.' Si autem utilitatis causa fuerit mutandus, non per se agat hoc, sed fratribus

invitantibus cum auctoritate huius sancte sedis faciat, non tamen ambitus causa, sed aut

necessitate, ut dictum est, aut utilitate.

a) korr. in uxorem M.

b) legis K.

c) om. CV; Absatz R.

d) vos fuerint C.

e) una civitate KC.

Polycarp 1.10.3

3. Anterus papa omnibus episcopis. Cap. II.

Mutationem episcoporum scitote communi utilitate atque necessitate fieri licere, sed non

propria cuiusquam voluntate aut dominatione . Petrus sanctus magister noster et princeps a

apostolorum de Antiochia utilitatis causa est translatus Romam, ut ibidem potius proficere

posset. Eusebius quoque de quadam parva civitate apostolica auctoritate mutatus est in b b

Alexandriam. Similiter Felix de civitate, in qua ordinatus erat electione civium, propter

doctrinam et bonam vitam quam habebat auctoritate huius sancte sedis et communi

episcoporum et ceterorum sacerdotum ac populorum consilio translatus est Ephesum. Non

enim transit de civitate ad civitatem nec transfertur de minori ad maiorem, qui hoc non ambitu c

nec propria voluntate facit, sed aut vi propria sede depulsus aut necessitate coactus aut d

utilitate loci vel populi non superbe, sed humiliter ab aliis translatus est. Nam sicut episcopi

habent potestatem ordinare regulariter episcopos et reliquos sacerdotes, sic quotiens utilitas

aut necessitas exegerit, supradicto modo et mutare et intronizare potestatem habent, non

tamen sine sacrosancte Roman. sedis auctoritate et licentia. Alia etenim est causa utilitatis et e

necessitatis, alia avarici. et presumptionis atque propri. voluntatis.

a) ante correctionem: dominationes M.

b) am Rand nachgetragen M.

c) in C.

d) ante correctionem: pulsus M.

e) Aia M.

Polycarp 1.10.4

4. Damasus urbis Rom. episcopus episcopis omnibus.

Eos sacerdotes, qui de ecclesiis ad ecclesias migraverunt, tamdiu a communione nostra

habuimus alienos, quamdiu ad eas redierint civitates, in quibus primum sunt constituti. Quodsi

alius alio transmigrante in locum viventis ordinatus est, tamdiu vacet a sacerdotii dignitate qui a

suam deseruit civitatem, quamdiu successor eius quiescat in Domino.

a) transmigrantem K.

Polycarp 1.10.5

5. Leo episcopus urbis Rom. Anastasio Thessalonicensi episcopo. Cap. VIII. a a

Si quis episcopus civitatis sue mediocritate despecta administrationem celebrioris loci ambierit b

et ad maiorem se plebem quacumque ratione transtulerit, a cathedra quidem pellatur aliena,

sed carebit et propria, ut nec illis presideat quos per avariciam concupivit, nec illis quos per c

superbiam sprevit. Suis igitur terminis quisque contentus sit nec supra mensuram iuris sui

affectet augeri.

a) om. R.

b) mediocritatis K.

c) propria mit Lücke K.

Polycarp 1.10.6

6. Dilectissimo fratri Benigno archiepiscopo Pelagius secundus episcopus . In epistola II. a a a b b b

Scias, frater dilectissim., aliud esse causam necessitatis et utilitatis et aliud causam c

presumptionis ac propri. voluntatis. Non ergo mutat sedem qui non mutat mentem, id est qui

non causa avarici. aut dominationis aut propri. voluntatis vel sue electionis migrat de civitate

ad civitatem, sed causa necessitatis et utilitatis mutatur. Nam et plurimorum utilitas unius d e

utilitati preferenda est. Aliud est enim mutare et aliud mutari, nam aliud est sponte transire et f g g

aliud est coacte aut necessitate venire. Unde non isti mutant civitates , sed mutantur, qui non h

sponte, sed coacte hoc agunt. Non ergo bene intelligunt ecclesiasticas regulas, qui hoc negant i

causa utilitatis aut necessitatis fieri non posse, quotiens communis necessitas aut utilitas

persuaserit.

a) vor Dilectissimo M.

b) om. KR; [folgt] hier nochmals Titel 10 (mit pape statt Rom. ecclesie) CRV.

c) om. RV.

d) in C.

e) nachgetragen M.

f) utilitatis KC; folgt durchgestrichen vel utilitate M.

g) enim est CRV.

h) civitate M; civitatem K.

i) coacti C.

Polycarp 1.11.1

XI. Quod papa duas dioceses uni episcopo committit. a b

1. Gregorius papa Iohanni episcopo. In epistola XXX. in lib. II. c d e c

Postquam hostilis impetas diversarum civitatum ita peccatis facientibus desolavit ecclesias, ut

reparandi eas spes nulla deficiente populo remanserit, maiori valde cura constringimur , f f g

ne defunctis earum sacerdotibus reliquie plebis nullo pastoris moderamine gubernante per h

invia fidei hostis callidi rapiantur, quod absit, insidiis . Huius ergo rei sollicitudine sepe i

commoniti hoc nostro sedit cordi consilium, ut vicinis eas mandaremus pontificibus

gubernandas. Ideoque fraternitati tue curam gubernationemque Trium Tavernensium ecclesie j

previdimus commitendam . Quam tue ecclesie aggregari unirique necesse est, quatenus k

utrarumque ecclesiarum sacerdos recte Christo adiuvatore possis existere queque tibi de eius l

patrimonio vel cleri ordinatione seu promotione vigilanti ac canonica visa fuerint cura m

disponere, quippe ut pontifex proprius liberam habebis ex presenti nostra permissione n

licentiam.

a) Zahl om. KCRV.

b) coepiscopo K.

c)-c) om. R.

d) korr. in XXV oder XXXV M; XXXV K.

e) om. CV.

f) cura valde CV.

g) constringuntur K.

h) -quie korr. M.

i) ante correctionem: insidias C; insidias RV.

j) über die Zeile nachgetragen M.

k) committenda M.

l) adiuvante C; adiutore V.

m) dei K; ante correctionem: clerici R.

n) prius M.

Polycarp 1.12.1

XII. De ordinatis in ecclesia Romana et a Romano pontifice . a a

1. Gregorius Heli. presbitero et abbati provinci. Isauri.. In .pistola XXX. lib. V. b c d d d e b

Evangelia autem sicut mandastis transmisimus. Filium vero vestrum Epyfanium mandastis, ut

ad sacrum ordinem proveheremus vobisque retransmitteremus. Sed in uno vos audivimus, in f

altero audire minime potuimus. Diaconus quidem factus est, sed quisquis semel in hac ecclesia

sacrum ordinem acceperit, egrediendi ex ea ulterius licentiam non habet. Si ergo videre vos

non potui, hac ex re consolationem habeo, quia in filio vestro requiesco. g

a) pontifice R. CV.

b)-b) om. CV.

c) abbate R.

d) om. R.

e) lib. V. om. KR.

f) über der Zeile nachgetragn M.

g) consolatione M.

Polycarp 1.12.2

2. Gregorius Petro episcopo Corsic.. In epistola I. lib. VIII. a b b

Vestra fraternitas petiit, ut sibi episcopum in ecclesia, que non longe ab eodem monte est , c

facere debeat. Quod omnino letanter accepi, quia quantum vicina fuerit, tantum prodesse d

animabus illic consistentibus amplius poterit. Latorem vero presentium pro intercessione e

sanctitatis vestre accolitum fecimus, quem ad obsequia tua retransmisimus, ut si in lucrandis

animabus amplius servierit, proficere amplius possit. f

a) davor Titel 13 V.

b)-b) om. CV.

c) davor ein Buchstabe getilgt M.

d) tandum M.

e) confitentibus RV.

f) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.13.1

XIII. Ubi apostolica sedes consecrationes ordinationes et dispositiones patrare antiquitus a b b b

consuevit.

1. Iohannes episcopus commonitorium Paulo episcopo fungenti legatione in Germaniam et

Pannoniam, inter cetera.

Nam non solum intra Italiam ac c.teras Hesperie provincias, verum etiam intra totius Illirici c d e

fines consecrationes ordinationes et dispositiones apostolica sedes patrare antiquitus

consuevit, sicut nonnulle res gest. et conscriptiones synodales demonstrant atque ipsarum

quoque plurima ecclesiarum in his positarum monimenta demostrant. Et infra: Porro si de

annorum numero forte causatur, sciat quia inter christianos et eos, qui unius fidei sunt, f g b

numerus certus affixus est. Ceterum ubi paganorum et incredulorum furor in causa est, i

quantalibet pretereant tempora, iuri non preiudicat ecclesiarum, que corporalia nescientes j

arma solum Dominum et propugnatorem suum, quando ei placuerit misereri, patienter

expectant. Verum si annorum prolixitas in talibus impedit, ergo Deus ipse reprehendendus est, k

qui post CCCC et XXX annos filios Israel de durissima servitute Pharaonis et fornace ferreal

liberavit. Sed ipse per se redemptor hominum genus post tot annorum milia de inferni claustris

eripuit.

a) dieser Titel schon vor I 12,2 V.

b) disputationes ordinare C; disputationes ordicione V.

c) hac MV.

d) ante correctionem: Heperie M.

e) folgt et K; dasselbe getilgt M.

f) ante correctionem: fonte M.

g) qui K.

h) ante correctionem: unis M.

i) Ceterorum M.

j) quam talibus K.

k) folgt getilgt et M; Unde K.

l) ante correctionem: ferream M.

Polycarp 1.14.1

XIV. De novis ecclesiis non consecrandis sine auctoritate pap..

1. Pelagius . a

Precepta synodalia, que ante paucos menses de sede nostra ad provinciam sunt directa, et

antiquis canonibus consentiunt et ea que minus esse probantur addidimus; et in utraque parte b

constat sine summi pontificis auctoritate ecclesiam noviter conditam non posse dedicari.

Teque ex hac basilica, que taliter fuerat ad cultum processionis adducta, suspendisse missas

putamus comprobabiliter. Sed quia devotus locus non debet a ministeriorum gratia diu vacuus c

permanere, frater karissime, eorum martirum nomine, quorum relatio continet auctoritatis

nostr. suscepta serie, consecrabis, ut populorum frequentatio, quam illic avide convenire

mandasti, servatis regulis ecclesiasticis et canonibus integrum habeat firmata religione d

conventum.

a) Gelagius K; ante correctionem: Gelagius C; korr. V.

b) inin MR.

c) putavimus C.

d) -beat korr. M; habet K.

Polycarp 1.14.2

2. Gregorius Iohanni subdiacono . In epistola XVIII. lib. XIII. a a

Lator presentium Iohannes frater et coepiscopus noster indicavit nobis, quod quidam

Exuperantius episcopus ausu temerario in diocesi ipsius oratorium construxit eumque sine b

precepti auctoritate contra morem presumpserit dedicare missasque illic publicas celebrare non

metuit. Quam rem cum summa te celeritate ac districtione convenit emendare nec ulterius tale

aliquid attemptari permittere.

a) hinter lib. XIII. CV.

b) korr. in idque M.

Polycarp 1.15.1

XV. Quod papa non per se, sed per legatos provincialibus conciliis soleat interesse et a

auctoritas eius est in illo, cui vices suas comittit.

1. Leo papa ad Pulcheriam augustam.

Nam illud, quod pietas ipsius me credidit debere interesse concilio, etiam si secundum aliquod

precedens exigeretur exemplum, nunc tamen nequaquam posset impleri, quia rerum

presentium nimis incerta conditio a tante urbis populis me abesse non sineret et in

desperationem animi tumultuantium mitterentur, si per occasionem cause ecclesiastice b

viderent patriam et apostolicam sedem me velle deserere. Quia igitur ad publicam utilitatem

pertinuisse cognoscitis, ut salva clementiæ vestræ venia caritati me et precibus civium non

negarem , in his fratribus meis, quos vice mea misi, me quoque adesse cum ceteris, qui c

affuerunt, estimate.

a) Zahl om. KR; XII. am Rand K.

b) über der Zeile nachgetragen M.

c) scheint ante correctionem: negare M.

Polycarp 1.15.2

2. Gregorius universis episcopis per Siciliam constitutis . Epistola I. lib. I. a b c

Valde necessarium esse perspeximus ut, sicut decessorum nostrorum fuit iudicium, ita uni

eidemque person. omnia committamus, et ut nos presentes esse non possumus, nostra per d

eum cui precipimus representetur auctoritas. Quamobrem Petro subdiacono sedis nostr. intra

provinciam Siciliam vices nostras Deo auxiliante commisimus. Nec enim de eius actibus

dubitare possumus, cui Deo auxiliante totum nostr. ecclesie noscimur patrimonium

commisisse.

a) om. CV.

b) om. C; folgt In R.

c) folgt in M; om. R.

d) ubi CRV.

Polycarp 1.16.1

XVI. Nullum concilium esse firmum sine auctoritate pap.. a

1. Marcellus. Cap. X. b b

Vos licet corpora nostra possitis occidere, animas tamen non potestis interficere nec gradus c

divinitus collatos potestis auferre . Synodos ergo absque huius sancte sedis auctoritate d

episcoporum, quamquam episcopos possitis congregare, non potestis regulariter facere neque e

ullum episcopum, qui hanc appellaverit apostolicam sedem, dampnare, antequam hinc f f

sententia finitiva procedat.

a) XIII K; Titel 16 erst vor I 16,2, stattdessen hier Sinodus sine auctoritate R. p. non fieri.

CV.

b) om. CV.

c) occidere M; ante correctionem: occidere K.

d) interficere M.

e) fecere K.

f) apostolicam appellaverit C.

Polycarp 1.16.2

2. Iulius sancte Roman. et apostolice ecclesie episcopus orientalibus episcopis . a b

Regula vestra nullas habet vires nec habere poterit, quoniam nec ab orthodoxis episcopis hoc

concilium actum est nec Roman. ecclesie legatio interfuit, canonibus precipientibus sine eiusc

auctoritate concilia fieri non debere. Nec ullum ratum est aut erit umquam concilium, quod

eius non fuerit fultum auctoritate.

a) davor Titel 16 C; Titel 17 V.

b) Rubrik In epistola XI. R.

c) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.16.3

3. Iulius papa orientalibus episcopis. In epistola XI. a b b b

Vellem enim vos magis ad iam dictam canonicam convenire vocationem, ut coram universali

concilio redderetis rationem, cur synodum ad statum ecclesiarum et fratrum in Antiochiam c e d

subvertendum et Niceni magni concilii destructionem fecistis aut cur nobis inconsultis e e

episcopos in eam convocatis , ad quam nec Maximus Ierosolimitanus venit nec nostra interfuit f

legatio, canonibus quippe in Nicena synodo iubentibus non debere preter sententiam Romani

pontificis ullo modo concilia celebrari nec episcopos dampnari, aut cur in predictorum locum

fratrum alios adulteros posuistis, antequam p.nes nos aut nostros apocrisiarios eorum causa

canonice esset examinata finemque perciperet rectum.

a) davor Titel 17 C; dasselbe am Rand R; Titel 16 V.

b) om. CV.

c) ecclesiarum statum CV.

d) Antiochia C.

e) fecistis destructionem CRV.

f) convocastis CRV.

Polycarp 1.16.4

4. Idem.

Quibus ita gestis scripsi vobis et omnibus qui in Antiochia contra apostolicam canonicamque

regulam nobis inconsultis fueratis congregati, arguens vos primum de iniuriis litterarum,

deinde cur Athanasium suosque consecratores ad vestrum concilium convocassetis, canonibus

scilicet precipientibus nichil extra Romanum decerni pontificem, cui hec et maiora ecclesiarum

negotia tam ab ipso Domino quam ab omnibus universorum conciliorum patribus speciali sunt,

ut iam dictum est, privilegio contradicta . Vobis quidem refugientibus et ad concilium totiens a

convocatis adesse nolentibus, illis vero in sua reclamatione et iusta ratione persistentibus,

vestraque cognoscentes crimina et illorum iustam examinantes rationem omnesque eos Niceno

concilio comperientes et nostris apostolicis iussionibus obtemperantes, visum est nobis ac

universo concilio, ut nos divinis preceptis et apostolicis monitis informati, qui pro omnium

ecclesiarum statu impigro vigilare debemus affectu, si quicquam reprehensione usquam

invenitur obnoxium, celeri sollicitudine aut ab ignoranti. imperitia aut a presumptionis b

usurpatione revocemus. His taliter consideratis atque decretis, tamquam omnium curam

gerentes propter sedis propri. dignitatem suscepimus eos in communionem singulisque cum

suis auctoritate huius sancte sedis rebus proprias reddidimus ecclesias, quoniam huic sancte c

sedis rebus propter pravorum hominum insidias ipso Domino instituente et sanctis eorumque d e

successoribus per singula roborantibus concilia hoc semper licuit licebitque Domino auxiliante f

imperpetuum. Unde qui se scit aliis esse prepositum, non moleste ferat aliquem sibi esse g

prelatum, sed obtemperantiam, quam ab aliis requirit, gratis et ipse dependat. Quapropter

increpando vobis scribo, quia non recte tractastis viros inculpatos et a nobis minime

examinatos, de suis ecclesiis communione privatos pellentes et ecclesiastice discipline iniuriam

irrogantes constitutaque Niceni concilii minime servantes talia indisciplinat. agere non

formidastis. Iccirco quoniam dudum venire vocati renuistis, modo ad certum diem, id est XV

k. novembris vos iterum regulariter litteris missisque evocamus, ut coram vobis ostendamus

nos iustam in eos protulisse sententiam et de cetero non talia esse passuros. Est etenim in

antiquis ecclesie statutis decretum, ut qui aliena invadit, non exeat impunitus, sed cum

multiplicatione restituat. Unde in evangelio scriptum est: 'Quodsi aliquid defraudavi, reddo

quadruplum.' In lege quoque cautum est: 'Maledictus omnis qui transfert terminos proximi sui,

et dicit omnis populus: Amen.' Quare miror vos tam audaces esse et tam impudenter egisse et

terminos ac iura beati Petri apostolorum principis invasisse. Sui enim, ut paulo superius

prelibatum est, iuris erat, ut absque sedis auctoritate nullus deberet aut concilia celebrare aut h i i

episcopos ad synodum convocare vel eos damnare aut propriis pellere sedibus aut alios in

eorum loco ordinare, que omnia vos temerare non timuistis. Quid, rogo, est aliud talis

presumptio, nisi quod apostolorum suorumque successorum decreta transgredi et

maledictionem superius comprehensam, in lege scilicet cautam, quam omnis populus uno ore

consonaque responsione per Amen, id est Fiat, confirmavit, suscipere non timuistis? Nam ut

reor talibus transgressionum funiculis constricti nostrum, ne vestra proderentur flagitia,

examen declinastis et ad sepedictam vocationem venire distulistis. Sane manifestum est suum

eos confiteri crimen, quotiens evocati absque inevitabili causa venire distulerint et purgandi se

voluntate non utuntur.

a) contradita KCR; folgt vel concessa CV.

b) Endung korr. M.

c) ante correctionem: reddimus M; reddimus CV.

d) korr. in sedi C; sedi R.

e) om. KRV.

f) roboantibus C.

g) eher soit M.

h) folgt huius K.

i) celebrare concilia CV.

Polycarp 1.16.5

5. Gelasius papa episcopis per Dardaniam constitutis . a

Confidimus quod nullus iam veraciter christianus ignoret uniuscuiusque synodi constitutum,

quod universalis ecclesie probavit assensus, nullam magis obsequi sedem pre ceteris oportere

quam primam, que et unamquamque synodum sua auctoritate confirmat et continuata

moderatione custodit.

a) om. CV.

Polycarp 1.16.6

6. Symachus.

Beatissimi atque apostolici viri pap. urbis Rom., que est caput omnium ecclesiarum, precepta

habemus pre manibus, quibus precipere dignatus est eius apostolatus, ut Dioscorus a

Alexandrinorum episcopus non sedeat in concilio, sed audiendus intromittatur. Quod nos

observare necesse est. Si ergo precipit vestra magnificentia, aut ille egrediatur aut nos

exibimus. Et paulo post: Iudicii sui necesse est eum dare rationem, quia cum nec personam b c c

iudicandi surrepserit, et synodum ausus est facere sine auctoritate sedis apostolice, quod

numquam rite factum est nec fieri licuit . d d d

a) et, darüber vel ut M; ut et C.

b) qui CV.

c) durch Unterpunktung getilgt C.

d) om. M.

Polycarp 1.16.7

7. Dilectissimis fratribus universis episcopis, qui inlicita vocatione Iohannis

Constantinopolitani episcopi ad synodum Constantinopolim convenerunt, secundus a a b

Pelagius . In .pistola prima. b

Relatum est apud apostolicam sedem Iohannem Constantinopolitanum episcopum universalem

se scribere vosque ex hac sua presumptione ad synodum convocare generalem, cum

generalium synodorum convocandi auctoritas apostolice beati Petri sedi singulari privilegio sit c

tradita et nulla umquam synodus rata esse legatur, que apostolica auctoritate non fuerit fulta.

Quapropter quicquid in predicto vestro conventiculo, quia synodus taliter presumpta esse non

potuit, statuistis, ex auctoritate sancti Petri apostolorum principis et domini salvatoris voce,

qua beato Petro potestatem ligandi et solvendi ipse salvator dedit, que et in successores eius d e

indubitanter transiit, precipio omnia, que ibi statuistis vana et cassa esse, ita ut deinceps

numquam appareant nec mutilentur. Ait enim ipse salvator beato Petro, sicut ipse per se f

veritas loquitur dicens: 'Qu.cumque ligaveris super terram, erunt ligata et in c.lis , et g h i

quecumque solveris super terram, erunt soluta et in c.lis.' Multis denuo apostolicis et j k l

canonicis atque ecclesiasticis instruimur regulis non debere absque sententia Romani pontificis

concilia celebrari. Quapropter, ut iam dictum est, recte non concilium, sed vestrum

conventiculum vel conciliabulum cassatur, et quicquid in eo actum est, irritum habeatur et

vacuum. Vos quoque deinceps videte , ut nullius hortatu talia presumatis, si apostolice sedis m

communione carere non vultis. Si vero in qualibet provincia orte fuerint questiones et inter

ipsius provinci. episcopos discrepare ceperit ratio atque inter ipsos dissidentes non conveniat,

ad maiorem tunc sedem referantur, et si illic facile et iuste non discernuntur, ubi fuerit synodus

regulariter congregata, canonic. et iuste iudicentur. Maiores vero difficilioresque questiones,

ut sancta synodus statuit et beata consuetudo exigit, ad sedem apostolicam semper referantur.

a)-a) om. RV.

b) Pelagius II. CR; nur Pelagius V

c) ante correctionem: sede M.

d) eher quia M.

e) etiam CRV.

f) ipsa K.

g) am Rand nachgetragen M.

h) ante correctionem: soluta, das Folgende bis soluta om. R.

i) c.lo CV.

j) quodcumque MK.

k) erit MK.

l) solutum K.

m) om. K.

Polycarp 1.16.8

8. Pelagius secundus papa.

Synodorum congregandarum auctoritas apostolice sedi privata commissa est potestate, nec

ullam synodum generalem ratam esse legimus, que eius non fuerit auctoritate congregata vel a

fulta. Hec auctoritas testatur canonica, hec hystoria ecclesiastica roborat, hec sancti patres

confirmant.

a) fuerat CV.

Polycarp 1.16.9

Istud est quod a vobis poposcimus et nunc iterum postulamus, ut Paulinum Aquileiensem

pseudoepiscopum et illum Mediolanensem episcopum ad clementissimum principem sub digna

custodia dirigatis, ut et iste, qui episcopus esse nullatenus potest, quia contra omnem

canonicam consuetudinem factus est, alios ultra non perdat et ille, qui contra morem antiquum

eum ordinare presumpsit, debit. canonibus vindict. subiaceat.

Sed nec licuit aliquando nec licebit particularem synodum congregari, sed quotiens aliqua de

universali synodo aliquibus dubitatio nascitur, ad recipiendam de eo, quod non intelligunt, a

rationem aut sponte hi, qui salutem anime sue desiderant, ad apostolicam sedem pro

percipienda ratione conveniant aut, si forte, sicut de talibus scriptum est: 'Peccator, cum b

venerit in profundum malorum, contempnit', ita obstinati et contumaces extiterint, ut doceri

non velint, eos ab eisdem apostolicis sedibus aut atrahi ad salutem quoquomodo necesse est c

aut, ne aliorum perditio esse possint, secundum canones per seculares opprimi potestates . d e

a) über der Zeile nachgetragen M.

b) -ut korr. M.

c) atthrai C.

d) korr. in secularem M.

e) potestatem M.

Polycarp 1.17.1

XVII. Ut dubi. et maiores caus. ad apostolicam sedem referantur . a b b c c d

1. Anacletus servus Christi in sede apostolica Domino serviens omnibus episcopis et c.teris

cunctis fidelibus , qui coequalem vobiscum sunt sortiti fidem, gratia vobis et pax atque e e

consolatio multiplicetur. Cap. XVII. f f

Si difficiliores orte fuerint questiones aut episcoporum vel maiorum iudicia aut maiores caus.

fuerint, ad sedem apostolicam, si appellatum fuerit, referantur, quoniam hoc apostoli iusserunt

iussione salvatoris, ut maiores et difficiliores questiones semper ad sedem apostolicam g

deferantur, super quam Christus universam construxit ecclesiam dicente ipso ad beatum h

principem apostolorum Petrum: 'Tu es, inquit, Petrus et super hanc petram h.dificabo

ecclesiam meam' . i

a) XIIII K; Zahl om. CV.

b) om. CV.

c) sedem apostolicam CV.

d) perferantur CV.

e) fidelibus cunctis C.

f) om. CRV.

g) diffitiliores M.

h) ante correctionem: dicendo M; dicendo K.

i) folgt von Hand saec. XV et reliqua M.

Polycarp 1.17.2

2. Yginus.

Dei ordinatione taliter ordinatum esse credimus, ne omnes posteri eorum cuncta sibi a

vendicarent, sed semper maiores caus., sicut sunt episcoporum et potiorum cur. negotiorum,

ad unam beati principis apostolorum Petri sedem confluerent, ut inde suscipiant finem b c

iuditiorum, unde acceperunt initium institutionum, ne quandoque a suo discreparent capite.

a) De CV.

b) folgt Petri MV.

c) ausradiert M; om. V.

Polycarp 1.17.3

3. Dilectissimo fratri Benigno episcopo Felix primus coepiscopus in Domino salutem. Cap. a a

XVII.

Semper dubia et maiora negotia terminum ab hac sancta sede a tempore apostolorum, qui b

eam suis documentis instruxerunt, accipere consueverunt. Et ideo tu recte fecisti, quod huius

sancte sedis consultis te ceterosque firmari et instrui voluisti.

a) ante correctionem: Dilectissimis fratribus M.

b) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.17.4

4. Dilectissimis fratribus universis episcopis per Antiochenam constitutis Marcellus. Cap. I.

Rogamus vos, fratres dilectissimi, ut non aliud doceatis neque sentiatis, quam quod a beato

Petro apostolo et reliquis apostolis et patribus accepistis. Ipse enim est caput totius ecclesie,

cui ait Dominus: 'Tu es Petrus et super hanc petram h.dificabo ecclesiam meam.' Eius enim

sedes primitus apud vos fuit, que postea iubente Domino Romam translata est, cui a

amminiculante gratia divina hodierna presidemus die. Cap. II. Si vestra vero Antiochena, que b b

olim prima erat, Roman. cessit sedi, nulla est, que eius non sit subiecta ditioni. Nec ab eius

dispositione vos deviare oportet, ad quam cuncta maiora ecclesiastica negotia divina

disponente gratia iussa sunt referenda, ut ab ea regulariter disponantur, a qua sumpsere

principia.

a) ante correctionem: aput M.

b) am Rand MK; om. CV; Absatz R.

Polycarp 1.17.5

5. Venerabilibus fratribus universis orientalibus episcopis Iulius. a a

Prim. sedis ecclesie convocandarum generalium synodorum iura et iuditia episcoporum

singulari privilegio evangelicis et apostolicis atque canonicis concessa sunt institutis, quia b

semper maiores caus. ad sedem apostolicam multis auctoritatibus referre precepte sunt, nec

ullo modo potest maior a minore iudicari . c

a) ante correctionem: orientalis M.

b) -que übergeschrieben M.

c) benedicere, dann übergeschrieben vel iudicari M.

Polycarp 1.17.6

6. Dilectissimo fratri Felici episcopo Gaius salutem. Cap. VII.

Sicut a patribus nostris institutum est, sic quoque et nos fieri decrevimus, scilicet ut a

qu.cumque difficiles questiones per singulas provintias exorte fuerint, semper ad sedem

apostolicam referantur.

a) sanctis K.

Polycarp 1.17.7

7. Leo Anastasio episcopo Thessalonicensi . Cap. VII. a a a b b

Si forte inter ipsos, qui presunt, de maioribus, quod absit, peccatis causa nascitur, que c d

comprovinciali nequeat examine diffiniri, fraternitatem tuam de totius negotii qualitate e f

metropolitanus curabit instruere. Et si coram positis partibus nec tuo fuerit res sopita iudicio, g

ad nostram cognitionem, quicquid illud est, transferatur.

a) am Rand CRV.

b) om. R.

c) ante correctionem: que M.

d) ante correctionem: peccatum M.

e) comprovincialibus M.

f) qualitatem M.

g) patribus K.

Polycarp 1.17.8

100

8. Idem. Cap. XI. a a

Si in eo, quod cum fratribus tractandum finiendumve credideris, diversa eorum fuerit a tua

voluntate sententia, ad nos omnia sub gestorum testificatione referantur, ut remotis

ambiguitatibus , quid Deo placeat, decernatur. Ad hunc enim finem omnem affectum nostrum b c d

curamque dirigimus, ut quod ad unitatem concordie et quod ad custodiam pertinet discipline, e

nulla dissensione violetur , nulla desidia neglegatur. f

a) om. R.

b) ante correctionem: ambiguitatis MK.

c) korr. in de eo C; de eo K.

d) ante correctionem: huc M.

e) über der Zeile nachgetragen M; om. K.

f) om. K.

Polycarp 1.17.9

101

9. Leo episcopus universis episcopis per Cesaream Mauritaniam constitutis in Domino a

salutem.

Si que emerserint caus., que ad statum ecclesiarum et ad concordiam pertineant sacerdotum,

illic sub timore Domini volumus ventilentur et de componendis atque compositis omnibus ad b

nos relatio plena mittatur , ut ea, que iuxta ecclesiasticum morem iust. et rationabiliter fuerint c d

definita, nostra quoque sententia roborentur.

a) ante correctionem: Maritaniam M.

b) ventiletur K.

c) ante correctionem: relatione M.

d) eher mutatur M.

Polycarp 1.17.10

102

10. Gregorius.

Fratres, ut honor ecclesiasticus nostris diebus non evacuetur nec umquam Romana, que a a b

instituente Domino caput est omnium ecclesiarum, privilegiis suis umquam careat aut

expolietur, maiores vero et difficiliores questiones, ut sancta synodus statuit et beata c d

consuetudo exigit, ad sedem apostolicam semper referantur. Ceterum sanctorum patrum

statuta sequentes synodali auctoritate omnes, qui adversus patres armantur, ut patrum

invasores et mactatores infames esse censemus.

a) diebus nostris K.

b) korr. in ecclesia C.

c) om. CV.

d) diffitiliores M.

Polycarp 1.18.1

103

XVIII. De papa et apostolica sede non iudicandis nec contristandis. a

1. Clemens. Cap. XVII. b b

Sed et vos, fratres karissimi et conservi mei, huic, qui presidet vobis ad veritatem docendam,

in omnibus ob.dite, scientes quod , si quis hunc contristaverit, Christum, qui ei credidit c

cathedram, non recipiet, et qui Christum non susceperit, nec Deum patrem suscepisse

iudicabitur, et ideo nec ipse suscipietur in regno celorum. d

a) neque CV.

b) om. CRV; Cap. XV K.

c) quia M.

d) suscipiatur korr. R.

Polycarp 1.18.2

104

2. Idem. In eodem capitulo . a a a

Si ipse inimicus est alicui pro actibus suis, vos nolite expectare, ut ipse vobis dicat. Cum illo

nolite amici esse, sed prudenter observare debetis et voluntati eius absque communicatione

obsecundare et avertere vos ab eo, cui ipsum sentitis adversum, sed nec loqui his, quibus ipse

non loquitur.

a) om. nur capitulo K; om. CV.

Polycarp 1.18.3

105

3. Evaristus.

His et aliis fulti quam pluribus argumentis, vitantes hominum perditionem cum omnibus huius

sancte sedis, quam Dominus caput totius ecclesie esse constituit, membris talia fieri

prohibemus, ne confundatur populus Domini in eternum. Nam et a predecessoribus nostris a a b

inhibitum legimus, ut nemo contristet doctorem neque accusationem adversus eum suscipiat.

Ipse namque princeps apostolorum in ordinatione beati Clementis populum instruens ait: c

Quicumque contristaverit doctorem veritatis, peccat in Christum et patrem omnium exacerbatb

Deum, propter quod et vita carebit. Et doctor gencium inquit: Si preoccupatus fuerit homo in

aliquo delicto, vos qui spirituales estis, sustentate illum in spiritu lenitatis. Considerans te

ipsum, ne et tu tempteris. Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi.

a) quod decessores C; aput decessoribus V.

b) nostros C.

c) über der Zeile nachgetragen M.

d) ante correctionem: exarcerbat C; exarcebat R; exarcerbat V.

Polycarp 1.18.4

106

4. Gelasius Fausto magistro.

Achatius non fuit novi vel proprii inventor erroris, ut in eum nova scita preciderent , sed alieno a

facinori suam communionem emiscuit. Itaque necesse est, ut in illam recideret iusta lance

sententiam, quam cum suis successoribus per convenientiam synodalem susceperat auctor b

erroris. Nobis opponunt canones, dum nesciunt quid loquantur. Contra quos hoc ipsi venire se c

produnt, quod prim. sedi sana rectaque suadenti parere fugiunt. Ipsi sunt canones, qui

appellationes totius ecclesie ad huius sedis examen voluere deferri, ab ipsa vero nusquam

prorsus appellari debere sanxerunt. Ac per hoc illam de tota ecclesia iudicare, ipsam ad nullius d

commeare iudicium, nec de eius umquam preceperunt iudicio iudicare sententiam, que illius

constituerunt oportere dissolvi, cuius potius sequenda decreta mandarunt. In hac ipsa causa e f f

Tymotheus Alexandrinus et Petrus Antiocenus, Petrus, Paulus, Iohannes et ceteri non solum

unus, sed plures utique nomen sacerdotii preferentes sola sedis apostolice sunt auctoritate

deiecti. Cuius rei testis etiam ipse docetur Achatius, qui preceptionis huius extitit exsecutor. g

Quod utique sicut apostolicam sedem iuxta formam synodicam fecisse manifestum est, sic

neminem resultare potuisse certissimum est. h

a) precaderent M; precederent K; prescederent C; korr. in precederent R; precideret V.

b) om. CV.

c) folgt übergeschrieben in C.

d) folgt vero CR; davor vero V.

e) folgt durchgestrichen sententiam C.

f) potuisse quedam MK.

g) ante correctionem: testes M.

h) über der Zeile nachgetragen M.

Polycarp 1.18.5

107

5. Symachus residens in synodo dixit.

Aliorum hominum Deus causas voluit per homines terminare , sedis istius presulum suo sine a b

qu.stione reservavit arbitrio. Voluit beati Petri apostoli successores c.lo tantum debere

innocentiam et subtilissimi discussoris indagini inviolatam habere conscientiam. Nolite c

estimare eas animas de inquisitoribus non habere formidinem, quas Deus pre ceteris suo

reservavit examini. Non habet apud illum reus de allegationis nitore subsidium, quando

ipsorum factorum utitur teste quo iudice. Dicas forsitan omnium animarum talis erit in illa

disceptatione iudicium vel conditio . Replicabo uni dictum: 'Tu es Petrus et super hanc d d d

petram h.dificabo ecclesiam meam, et quecumque solveris super terram, erunt soluta et in e

c.lo.' Et rursum sanctorum voce pontificum dignitatem sedis eius factam toto orbe

venerabilem, dum illi quicquid fidelium est, ubique submittitur, dum totius corporis caput esse f

designatur. De qua mihi videtur dictum per prophetam: Si hec humiliatur, ad cuius fugietis

auxilium et ubi relinquetis gloriam vestram?

a) causam C.

b) terminari C.

c) ante correctionem: dissoris M.

d) vel conditio übergeschrieben K; iudicium vel om. CRV.

e) om. RV.

f) ibique CV.

Polycarp 1.18.6

108

6. Innocentius.

Quotiens fidei ratione ventilatur, arbitror omnes fratres et coepiscopos nostros non nisi ad a

Petrum, id est sui nominis et honoris auctorem referre debere, veluti nunc retulit vestra

dilectio, quod per totum mundum possit ecclesiis omnibus prodesse. b

a) korr. in ratio R.

b) mun K.

Polycarp 1.18.7

109

7. Silvester papa in synodo residens ait . a a

Nemo iudicabit primam sedem iusticiam temperare desiderantem. Neque enim ab augusto

neque ab omni clero neque a regibus neque a populo iudex iudicabitur.

a)-a) om. nur ait KR; om. V.

Polycarp 1.18.8

110

8. Antherus, Cap. V. a a

Facta subditorum iudicantur a nobis, nostra vero iudicantur a Domino. Deteriores sunt, qui

vitam moresque bonorum corrumpunt, his qui substantias aliorum prediaque diripiunt.

a) om. K.

Polycarp 1.18.9

111

9. Nicholaus papa omnibus episcopis. a

Nemini est de sedis apostolice iudicio iudicare aut illius sententiam retractare permissum, b c

videlicet propter Roman. ecclesie primatum Christi munere in beato Petro apostolo divinitus

collocatum . d

a) davor Titel 19 durchgestrichen C.

b) om., ein Buchstabe fortradiert C; a V.

c) korr. in iudicia C.

d) korr. in collatum CR; collatum V.

Polycarp 1.19.1

112

XIX. Quod non sit sentiendum contra Romanam ecclesiam, et de obedientia ei debita. a

1. Yginus papa. Cap. VI. b b

Alieni erroris societate maculatum vel a sui propositi tramite recedentem vel apostolice sedis c

iussionibus inobedientem suscipere non possumus nec impedire recte credentes vel sanctorum

patrum iussionibus obtemperantes permittimus, quia inter fideles et infideles magna debet esse

discretio.

a) Zahl om. KR.

b) om. KRV; Cap. XI. C.

c) recedentem V.

Polycarp 1.19.2

113

2. Calystus archiepiscopus ecclesie catholic. urbis Rom. omnibus episcopis salutem. Cap. II. a a

Non decet a capite membra dissidere, sed iuxta sacre scriptur. testimonium omnia membra

caput sequantur. Nulli vero dubium est, quod apostolica ecclesia mater sit omnium

ecclesiarum, a cuius vos regulis nullatenus convenit deviare. Et sicut filius venit ministrare et b b

facere voluntatem patris, sic et vos voluntatem implete vestre matris, que est ecclesia, cuius

caput, ut predictum est, Romana existit ecclesia. c

Quicquid ergo sine discretione iustici. contra huius disciplinam actum fuerit, ratum habere d e

nulla ratio permittit.

a) om. K.

b) om. CRV.

c) extitit CRV.

d) eius CV.

e) haberi R.

Polycarp 1.19.3

114

3. Iulius venerabilibus fratribus universis orientalibus. Cap. VIIII. a b

Inter beatissimos apostolos in similitudine fuit quedam discretio potestatis, et cum omnium c

par esset electio, uni tantum datum est, ut ceteris premineret. De qua forma episcoporum d d

qu.dam est orta distinctio et magna ordinatione previsum est, ne omnes sibi omnia vindicarent,

sed essent in singulis provinciis singuli, quorum inter fratres haberetur prima sententia, et

rursum quidam in maioribus urbibus constituti sollicitudinem eius susciperent ampliorem, per

quos ad unam beati Petri sedem universalis ecclesie cura conflueret et nichil usquam a suo

capite dissideret. Qui ergo scit se quibusdam prepositum, non moleste ferat aliquem sibi esse

prelatum, sed obedientiam, quam exigit, etiam ipse dependat. Nolite itaque errare, fratres mei,

doctrinis variis et peregrinis nolite abduci; et instituta apostolorum et apostolicorum virorum e

canonesque habetis. His fruimini, ut freti contra cuncta inimicorum iacula persistere valeatis. f

Satis enim indignum est quemquam vel pontificum vel ordinum subsequentium hanc regulam

refutare, quam beati Petri sedem et sequi videat et docere. Multum convenit, ut totum corpus

ecclesie in hac sibi observatione concordet, que inde auctoritatem habet, ubi Dominus ecclesie

totius posuit principatum.

a) erst hinter orientalibus K; am Rand V.

b) Capitula C.

c) similitudinem CV.

d) tamen datum KR; datum tantum CV.

e) extraneis CRV.

f) cunctarum M.

Polycarp 1.19.4

115

4. Dilectissimis ubique catholicis ecclesie comministris Fabianus in Domino salutem. Cap. I.

Divinis preceptis et apostolicis ammonemur institutis, ut pro cunctarum ecclesiarum statu

impigro vigilemus affectu. Vnde consequens est debere vos scire, que apud Romanam in sacro

ritu aguntur ecclesiam, ut eius sequentes exempla eius veri filii inveniamini, que vestra est

mater vocata.

Polycarp 1.19.5

116

5. Damasus . Cap. XXIII. a b b

Huic sedi concessa nullus usurpare sine eius consultu presumat, qui non vult honore c

ecclesiastico indignus aut contemptor iudicari.

a) folgt papa CRV.

b) Cap. XIII K; am Rand, eher zum nächsten Kapitel gehörig R.

c) consulto C; consulta (?) RV.

Polycarp 1.19.6

117

6. Agatho papa omnibus episcopis.

Sic omnes apostolice sedis sanctiones accipiende sunt tamquam ipsius divini Petri voce

firmate.

Polycarp 1.19.7

118

7. Innocentius Decentio episcopo. In epistola I. a a a

Quis enim nesciat aut non avertat id, quod a principe apostolorum Petro Romane ecclesie

traditum est ac nuncusque custoditur, ab omnibus debere servari nec superduci aut introduci

aliquid, quod auctoritatem non habeat , aut aliunde accipere videatur exemplum, presertim b

cum sit manifestum in omnem Italiam, Gallias, Hispanias et Africam atque Siciliam insulasque

interiacentes nullum instituisse ecclesias nisi eos, quos venerabilis apostolus Petrus aut c c

successores eius constituerunt sacerdotes. Aut legant, si in his provinciis alius apostolus

invenitur aut legitur docuisse. Quod si non legunt, quia nusquam inveniunt, oportet eos hoc d

sequi, quod ecclesia Romana custodit, a qua principium accepisse non dubium est, ne dum ae

peregrinis sermonibus student, caput institutionum videantur ommittere. Sep. dilectionem

tuam ad urbem venisse ac nobiscum in ecclesia convenisse non dubium est et, quem morem vel

in consecrandis misteriis vel ceteris agendis archanis teneat, cognovisse. Quod sufficere

arbitrarer ad informationem ecclesie tue vel reformationem, si precessores tui minus aliquid f

aut aliter tenuerint, satis certum haberem, nisi de aliquibus consulendos nos esse duxisset . g

Quibus iccirco respondemus, non quod te aliqua ignorare credamus, sed ut maiori auctoritate

vel tuos instituas vel, si qui a Roman. ecclesie institutionibus errant, aut commoneas aut h

indicare non differas, ut scire valeamus, qui sint, qui aut novitates inducunt aut alterius i j

ecclesie quam Roman. existimant consuetudinem esse servandam.

a) om. R.

b) habet K.

c) Petrus apostolus CV.

d) Qui K.

e) om. CRV.

f) predecessores C; korr. in predecessores R.

g) duxerit K; duxissent C; duxisse V.

h) quis R.

i) iudicare KC.

j) altius M.

Polycarp 1.19.8

119

8. Leo.

Hoc vestre indicimus caritati, ut ab apostolicis institutis nullo ulterius recedatis excessu, quia

inultum post hec esse non poterit, si quisquam apostolicas regulas in aliquo crediderit

neglegendas.

Polycarp 1.19.9

120

9. Gelasius.

Quo ausu, qua temeritate rescribis te ad Ravennam properare proficisci, cum canones

precipiant evidenter nullum omnino pontificum nisi nobis ante iussis atque consultis ad a

comitatum se debere contendere? Quod cum longevi vel etate vel honore pontifices, id est

Pistoriensis, Lucensis et Fesulanus nuper fecisse monstrentur, tu qui paucorum dierum fungi

sacerdotio videaris , quemadmodum tibi putas licere quod non licet, nisi quod hoc offitio b c c

carere festinas, quo te his excessibus ostendis indignum?

a) visis RV.

b) videris KCV; korr. in videris R.

c) korr. M.

Polycarp 1.19.10

121

10. Gelasius Dilectissimis fratribus universis episcopis per Lucaniam, Bricios et Siciliam a

constitutis Gelasius . Cap. VIII. b c c

Cum decreta venerabilium sanctionum nos quoque magnopere custodire nitamur ac sine

eorum dispendio etiam illa, que pro alicuius utilitatis fortasse compendio videantur laxanda,

cedamus, cumque nobis contra salutarium reverentiam regularum cupiamus temere nichil d

licere et cum sedes apostolica superior his omnibus favente Domino, que paternis canonibus e

prefixa, pio devotoque studeat tenere proposito, satis indignum est quemquam vel pontificum

vel ordinum subsequentium hanc observantiam refutare, quam beati Petri sedem et sequi

videat et docere, satisque conveniens sit, ut totum corpus ecclesie in hac sibimet observatione

concordet, quam illic vigere conspiciat, ubi Dominus totius ecclesie posuit principatum, f

dicente autem scriptura: Ordinate in me caritatem, et item: Omnia cum ordine fiant. g

a) om. hier KCRV

b) om. hier M.

c)-c) om. V.

d) eumque M.

e) sede M.

f) ut M.

g) om. K.

Polycarp 1.19.11

122

11. Leo papa . a

Ab evangelica apostolicaque doctrina nec in uno quidem verbo licet discedere aut aliter de b c

scripturis divinis sapere, quam beati apostoli et patres nostri didicerunt atque docuerunt. d

a) episcopus CRV.

b) discere MK.

c) ut M.

d) folgt Petri C.

Polycarp 1.19.12

123

12. Gregorius. a

Preceptis apostolicis non dura superbia resistatur, sed per obedientiam, que a sancta Romana

ecclesia et apostolica auctoritate iussa sunt, salutifere impleantur, si eiusdem sancte Dei b

ecclesie, que est caput vestrum , communionem habere desideratis. Non novum aliquid c

presenti iussione precipimus, sed illa, que olim videntur indulta, firmamus, cum nulli dubium

sit, quod non solum pontificalis causatio, sed omnis sancte religionis relatio ad sedem

apostolicam quasi ad caput ecclesiarum debeat referri et inde normam sumere, unde sumpsit

exordium, ne caput institutionis videatur omitti. Cuius auctoritatis sanctionem omnes teneant

sacerdotes, qui nolunt ab apostolice petre, super quam Christus universalem fundavit

ecclesiam, soliditate divelli. Si quis hec apostolice sedis precepta non observaverit, percepti d

honoris esse hostis non dubitetur.

a) davor das Kapitel I 19,16 CRV.

b) om. CRV.

c) nostrum CV.

d) solidate M.

Polycarp 1.19.13

124

13. Gregorius.

Nulli fas est vel velle vel posse transgredi apostolice sedis precepta nec eius dispositionis

ministerium, quod omnium sequi oportet caritatem. Sit ergo ruin. sue dolore prostratus,

quisquis apostolicis voluerit contraire preceptis, nec locum inter sacerdotes habeat, sed

extorris a sancto ministerio fiat nec de eius iudicio quisquam postea curam habeat, quoniam

iam damnatus a sancta et apostolica ecclesia eiusque auctoritate et propria inobedientia atque

presumptione a quoquam esse non dubitetur, quoniam maioris excommunicationis deiectione

extinguendus est , qui non solum prelate sancte ecclesie iussionibus parere debuit, sed etiam a a b

alios, ne preterirent, insinuare. Sit ergo alienus a divinis et pontificalibus offitiis, qui noluitc

preceptis ob.dire apostolicis. Si quis super his nos voluerit arguere aut extra auctoritatem

facere contenderit, veniat ad sedem apostolicam, quo omnia ecclesiastica negotia, de quibus d

qu.stio habetur, confluere iussa sunt, ut ibi ante confessionem beati Petri mecum iuste

decertet , quatenus inibi unus ex nobis sententiam suscipiat suam. e

a) (exarguendus) est C; korr. in est arguendus R; exarguendus V.

b) prelatis C; korr. in prelatis R.

c) noluerit CR.

d) qua C; korr. in quo R.

e) decernet K.

Polycarp 1.19.14

125

14. Hylarius . Cap. I. a

Nulli fas sit sine status sui periculo vel divinas constitutiones vel apostolice sedis decreta

temerare, quia nos, qui potissimi sacerdotis administramus officia, talium transgressionum

culpa respiciet, si in causis Dei desides fuerimus inventi, quia meminimus, quod timere

debemus, qualiter comminetur Deus negligenti. sacerdotum. Siquidem reatu maiore delinquit,

qui potior

Die Sammlung „Policarpus“ des Kardinals Gregor von S. Grisogono

Angelegt und gestaltet von Carl Erdmann (†) Zum Druck vorbereitet von Uwe Horst, unter Mitarbeit von Michael Klein Herausgegeben von Horst Fuhrmann

Kurzinformation

Die Sammlung „Policarpus“
des Kardinals Gregor von S. Grisogono

Angelegt und gestaltet von Carl Erdmann (†)

Zum Druck vorbereitet von Uwe Horst,
unter Mitarbeit von Michael Klein

Herausgegeben von Horst Fuhrmann